Tóm tắt
Nghiên cứu trên 278 trẻ nhập viện tại khoa Nhi - Bệnh viện Quân y 103 trong 2 tháng 8 và 9 năm 2013 cho thấy:
- 73,7% số trẻ nhập viện là có sốt (trong đó 78,1% trẻ sốt cao và 87,3% là sốt nóng). Nhóm tuổi thường gặp là 6 - 36 tháng (60,9%).
- Còn nhiều bà mẹ có hành vi hỗ trợ hạ sốt cho trẻ chưa đúng như chườm nước lạnh, xoa cồn, hoặc không biết làm gì để hỗ trợ hạ sốt cho trẻ (17,6%).
- 52,9% số bà mẹ tự dùng thuốc hạ sốt cho con. Chỉ có 19,7% số bà mẹ biết nạp thuốc vào hậu môn cho trẻ. Còn một số bà mẹ (7,8%) không biết tính khoảng cách thời gian dùng thuốc cho lần tiếp theo.
Từ khóa: sốt, hành vi, kiến thức
STUDY ON FEATURES OF FEVER IN CHILDREN VISITED TO HOSPITAL AND SOME MANIFESTATIONS OF ACTIVITY AND KNOWLEDGE OF MOTHERS HAVING CHILDREN WITH FEVER AT PEDIATRIC DEPARTMENT- MILITARY HOSPITAL 103
(From August to September 2013)
Abstract
Study on 278 children visited to the Department of Pediatrics– Military Hospital 103 during August through September 2013. The results showed that:
- The rate of children having fever was 73.7% (among that, high fever was 78.1% and hot fever was 87.3%). Most of the patients aged from 6 - 36 months (60.9%).
- There were many mothers having incorrect activity to decrease fever, such as: applying the cold towels, rubbing alcohol on body or do not know any supporting methods to decrease fever (17.6%).
- There were 52.9% of mothers self-using antifebrile for their children. There were only 19.7% of the mothers know about using antifebrile suppository. There were 7.8% of mothers did not know counting time to give children a next antifebrile if fever recurrented.
Key words: fever, activity, knowledge
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Sốt là một cấp cứu nhi khoa thường gặp, được đặc trưng bởi sự gia tăng nhiệt độ cơ thể cao hơn khoảng dao động bình thường. Sốt thường là đáp ứng của cơ thể với các yếu tố nhiễm trùng (vi khuẩn, vi rút…) hoặc có thể do những yếu tố không nhiễm trùng (bệnh hệ thống, bệnh ác tính, sau tiêm chủng, vận động…) [4], [7], [8]. Trên thực tế, sốt là một hiện tượng có lợi cho cơ thể, khi thân nhiệt tăng có tác dụng ức chế hoạt động, thậm chí có thể tiêu diệt được vi khuẩn, vi rút. Khi sốt, tính đề kháng của cơ thể tăng lên do tăng cường hoạt động của hệ miễn dịch, tăng hiện tượng thực bào và tổng hợp kháng thể [4], [7], [8]. Tuy nhiên, sốt cao ở trẻ em nếu không được xử trí kịp thời có thể xảy ra các hậu quả nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng của trẻ như co giật hoặc động kinh. Vì vậy việc kiểm soát tốt nhiệt độ của trẻ và thái độ, cách xử trí đúng khi trẻ bị sốt là rất quan trọng [2], [3]. Mặt khác, sốt thường xảy ra rất đột ngột, bất ngờ; người đầu tiên phát hiện và xử trí cho trẻ thường là người mẹ. Nếu người mẹ có thái độ và phương pháp xử trí đúng thì sẽ hạn chế rất nhiều hậu quả không tốt cho trẻ, ngược lại nếu người mẹ không có kiến thức và phương pháp xử trí đúng thì có thể dẫn đến những hậu quả đáng tiếc. Trong thực tế tiếp xúc với các bà mẹ có con bị sốt, chúng tôi nhận thấy nhiều bà mẹ không biết theo dõi nhiệt độ cho trẻ khi trẻ sốt, không biết các phương pháp hạ nhiệt cho trẻ, không biết cách cho trẻ dùng thuốc hạ sốt và thời gian dùng thuốc lần sau. Từ những thực trạng trên, chúng tôi nghiên cứu đề tài này với 2 mục tiêu:
- Nhận xét đặc điểm sốt ở trẻ em nhập viện điều trị tại khoa Nhi Bệnh viện Quân y 103 (tháng 8 đến tháng 9/2013)
- Khảo sát một số biểu hiện về hành vi, kiến thức của các bà mẹ khi con bị sốt
2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1. Đối tượng nghiên cứu
- Tất cả các trẻ em nhập viện điều trị tại khoa Nhi Bệnh viện Quân y 103 từ tháng 8 đến tháng 9 năm 2013 (Tổng số 278 bệnh nhân)
- Các bà mẹ có con bị sốt nhập viện trong khoảng thời gian trên.
2.2. Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu tiến cứu mô tả cắt ngang có phân tích
Các chỉ tiêu nghiên cứu
- Các chỉ tiêu nghiên cứu về đặc điểm sốt:
+ Mức độ sốt: chia làm 3 mức độ (Nhẹ, vừa, nặng)
+ Đặc điểm cơn sốt: chia làm 3 loại (Sốt nóng, sốt có gai rét, sốt có rét run)
- Các chỉ tiêu đánh giá kiến thức người mẹ:
+ Kiến thức về liều lượng dùng thuốc hạ sốt
+ Kiến thức về đường dùng thuốc
+ Kiến thức về tính khoảng cách giữa 2 lần dùng thuốc hạ sốt
- Các chỉ tiêu đánh giá hành vi của các bà mẹ:
+ Hành vi khi thấy trẻ sốt: đo nhiệt độ, cho trẻ uống thuốc
+ Hành vi hỗ trợ hạ sốt cho trẻ: chườm khăn mát, dán miếngAikido…
Xử lý số liệu bằng phương pháp thống kê y học
3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
3.1. Tỷ lệ và đặc điểm sốt ở trẻ em nhập viện
Tỷ lệ trẻ có sốt khi nhập viện chiếm 73,7%; chỉ có 26,3% trẻ nhập viện là không sốt
Trong số các trẻ sốt nhập viện thì tỷ lệ trẻ sốt gặp cao nhất ở lứa tuổi 6 tháng đến 3 tuổi, chiếm 60,9%. Tỷ lệ trẻ sốt nhập viện thấp nhất ở lứa tuổi < 6 tháng (2,5%)
Tỷ lệ bệnh nhân sốt cao chiếm 78,1%, trong khi đó sốt nhẹ chỉ chiếm 2,4%
Đa số trẻ sốt nhập viện là có biểu hiện sốt nóng (87,3%). Số trẻ sốt có cơn rét run chiếm tỷ lệ rất thấp (2,4%)
3.2. Một số biểu hiện về kiến thức, hành vi của các bà mẹ khi có con bị sốt
Phần lớn các bà mẹ đều đo nhiệt độ và cho trẻ dùng thuốc hạ sốt.
Có 41,9% số bà mẹ dùng nước ấm và 5,9% số bà mẹ dùng nước lạnh xoa cho trẻ bị sốt. Tỷ lệ bà mẹ lúng túng, không biết phải làm gì khi con bị sốt là 17,6%
Đa số các bà mẹ tự dùng thuốc hạ sốt (52,9%). Có 36,2 % số bà mẹ biết dùng thuốc hạ sốt theo hướng dẫn của bác sĩ từ các lần khám trước
80,3% số các bà mẹ biết sử dụng thuốc hạ sốt đường uống cho trẻ; chỉ có 19,7% các bà mẹ biết sử dụng đường nạp thuốc vào hậu môn
76,7% các bà mẹ biết rằng sau 4 giờ là có thể sử dụng tiếp liều thứ 2 cho trẻ nếu trẻ sốt cao trở lại.
4. BÀN LUẬN
4.1. Tỷ lệ và đặc điểm sốt ở trẻ em nhập viện
Trong nghiên cứu của chúng tôi, tỷ lệ trẻ có sốt khi nhập viện chiếm 73,7%; chỉ có 26,3% trẻ nhập viện là không sốt. Kết quả của chúng tôi phù hợp kết luận của nhiều tác giả khác là sốt là một cấp cứu rất thường gặp trong lâm sàng điều trị cho trẻ em [2],[3],[5].
Trong số các trẻ có sốt khi nhập viện thì tỷ lệ trẻ sốt gặp cao nhất ở lứa tuổi 6 tháng đến 3 tuổi, chiếm 60,9%; tỷ lệ trẻ sốt nhập viện thấp nhất ở lứa tuổi < 6 tháng. Kết quả của chúng tôi cũng phù hợp với các nghiên cứu trước đây, theo đó đặc điểm thần kinh trung ương của trẻ em, đặc biệt là trẻ < 3 tuổi còn chưa hoàn thiện, hệ thống myelin chưa đầy đủ, các tế bào thuộc vùng nhận cảm nhiệt ở dưới đồi còn chưa biệt hóa hoàn toàn, khả năng điều hòa nhiệt còn kém nên triệu chứng sốt thường hay gặp nhất trong lứa tuổi này [4],[7],[8].
Đánh giá về mức độ sốt của các bệnh nhân nhập viện, chúng tôi thấy tỷ lệ bệnh nhân sốt cao chiếm 78,1%, trong khi đó sốt nhẹ chỉ chiếm 2,4%. Đa số trẻ sốt nhập viện là có biểu hiện sốt nóng, chỉ có tỷ lệ rất thấp trẻ có cơn sốt rét run. Kết quả này cũng phù hợp với thực tế trẻ nhập viện ở Bệnh viện Quân y 103 chủ yếu là nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính, rất ít trẻ nhiễm khuẩn tiết niệu do vi khuẩn Gram (-) hoặc nhiễm khuẩn huyết là những bệnh thường có rét run đi kèm với sốt.
4.2. Đánh giá một số biểu hiện về hành vi, kiến thức của các bà mẹ khi có con bị sốt
Đánh giá hành vi của các bà mẹ khi trẻ sốt chúng tôi thấy có tới 90,2% các bà mẹ có hành vi đúng là cặp nhiệt độ thường xuyên cho trẻ khi trẻ sốt và 94,1% các bà mẹ có hành vi đúng là cho trẻ dùng thuốc hạ sốt.
Về hành vi của các bà mẹ trong việc hỗ trợ hạ sốt cho trẻ, chúng tôi thấy chỉ có 27,3% các bà mẹ dùng miếng dán hạ sốt Aikido cho trẻ; 4,4% các bà mẹ dùng khăn mát đắp hạ sốt, trong khi đó có tới 41,9% các bà mẹ sử dụng biện pháp lau khăn ấm khi trẻ sốt. Vẫn còn 5,9% bà mẹ xoa nước lạnh và 2,9% các bà mẹ xoa cồn cho trẻ khi bị sốt. Đặc biệt, có tới 17,6% số bà mẹ không biết phải làm gì khi con bị sốt. Các biện pháp hỗ trợ hạ sốt với mục đích chỉ là hạ nhiệt ngoại vi, vì vậy chỉ có tác dụng tức thời trong 30 phút đầu và không triệt để. Một số biện pháp hiện nay không được dùng như xoa nước lạnh, xoa cồn vẫn được các bà mẹ sử dụng. Ngoài ra, biện pháp xoa nước ấm không có tác dụng hạ sốt vẫn được dùng khá phổ biến. Kết quả của chúng tôi cũng phù hợp với các nghiên cứu đã công bố, khi cho rằng tỷ lệ các bà mẹ có hành vi đúng khi hỗ trợ hạ sốt cho trẻ còn rất hạn chế [1],[3],[6].
Đánh giá kiến thức về sử dụng thuốc hạ sốt cho trẻ chúng tôi thấy đa số các bà mẹ tự dùng thuốc, không biết sử dụng đúng liều lượng thuốc hạ sốt, chiếm 52,9%. Có 36,2 % số bà mẹ biết dùng thuốc hạ sốt theo hướng dẫn của bác sĩ từ các lần khám trước. Số ít các bà mẹ biết dùng thuốc theo thông tin trên hộp thuốc và theo hướng dẫn của người bán thuốc. Thực trạng này cho thấy đa số trẻ bị sốt chưa được xử trí đúng ngay từ đầu tại nhà, vì vậy hậu quả là trẻ có thể không hạ sốt hoặc có biến chứng nguy hiểm tại nhà.
Về đường dùng thuốc hạ sốt: 80,3% bà mẹ chỉ biết sử dụng đường uống cho trẻ, trong khi mới chỉ có 19,7% số bà mẹ biết sử dụng đường nạp thuốc vào hậu môn. Kết quả trên chứng tỏ đa số các bà mẹ còn lo lắng về hiệu quả của phương pháp đặt thuốc vào hậu môn hoặc chưa thành thạo kỹ năng đặt thuốc vào hậu môn cho trẻ.
Trong thực tế lâm sàng có nhiều bà mẹ chưa biết sau bao lâu thì có thể cho trẻ uống liều thuốc hạ sốt tiếp theo, vì vậy có trường hợp trẻ có hiện tượng sốt cao trở lại nhưng người mẹ không cho con uống thuốc vì cho rằng chưa đủ thời gian, dẫn đến việc trẻ bị co giật, ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ. Trong nghiên cứu của chúng tôi, chỉ có 76,7% các bà mẹ biết rằng sau 4 giờ là có thể sử dụng tiếp liều thứ 2 cho trẻ nếu trẻ sốt lại, còn lại các bà mẹ không biết thời gian cho trẻ uống liều sau hoặc có bà mẹ phải đợi 6 giờ sau mới cho uống liều tiếp. Chúng tôi cho rằng đây cũng là một yếu tố làm cho tỷ lệ trẻ bị co giật do sốt tăng lên.
5. KẾT LUẬN
- Tỷ lệ trẻ sốt nhập viện tại khoa Nhi - Bệnh viện Quân y 103 trong 2 tháng 8 và 9 năm 2013 là 73,7%. Nhóm tuổi thường gặp là 6 - 36 tháng (60,9%). Tỷ lệ trẻ sốt cao là 78,1% và đa số là sốt nóng (87,3%).
- Còn nhiều bà mẹ có hành vi hỗ trợ hạ sốt cho trẻ chưa đúng như chườm nước lạnh, xoa cồn, hoặc không biết làm gì để hỗ trợ hạ sốt cho trẻ (17,6%).
- Tỷ lệ các bà mẹ tự dùng thuốc hạ sốt cho con là 52,9%. Đa số các bà mẹ chỉ biết đường dùng thuốc hạ sốt là đường uống (80,3%), chỉ có 19,7% số bà mẹ biết nạp thuốc vào hậu môn cho trẻ. Còn một số bà mẹ (7,8%) không biết tính khoảng cách thời gian dùng thuốc lần tiếp theo.
6. KIẾN NGHỊ
Cần tuyên truyền và giáo dục cho các bà mẹ kiến thức về:
- Phương pháp sử dụng thuốc hạ sốt cho trẻ khi trẻ bị sốt ngay tại nhà
- Phương pháp hỗ trợ hạ sốt cho trẻ khi trẻ bị sốt ngay tại nhà
từ đó góp phần giảm tỷ lệ biến chứng do sốt gây ra cho trẻ em đồng thời giảm nhẹ gánh nặng cho nhân viên y tế trong lĩnh vực Nhi khoa
Tài liệu tham khảo
- Bệnh viện Nhi Đồng 1 (2009). Lau mát hạ sốt. Kỹ thuật điều dưỡng Nhi Khoa, NXB Y học, Tr. 26-27
- Đoàn Thị Ngọc Diệp, Bùi văn Đỡ, Nguyến Vinh Anh (2012). Khảo sát kiến thức, thái độ, hành vi của các bà mẹ đối với sốt cao co giật tại khoa Cấp cứu Bệnh viện Nhi Đồng 2. Y học TP. Hồ Chí Minh 16(1) Tr. 38-44.
- Đặng Thị Hà, Đoàn Thị Vân (2010). Kiến thức, thái độ và hành vi của các bà mẹ có con bị sốt cao đến khám tại Bệnh viên Phúc Yên. Luận văn thạc sỹ Y khoa. ĐH Y Thái Nguyên.
- Hoàng Trọng Kim (2006). Sốt ở trẻ em. NHI KHOA chương trình đại học. Đại học Y dược TP Hồ Chí Minh tập 1, NXN Y học, Tr. 377-386
- Huỳnh Văn Lộc (2000). Kiến thức thái độ, hành vi của người chăm sóc chính cho trẻ sốt cao co giật, Luận văn thạc sỹ y khoa, Đại học Y dược TP HCM.
- Al-Eissa Y.A., Al-Zamil F.A., Sanie A. 92000). Home management of fever in children Rational or Ritual? IJCP: 54: 138-142.
- Kliegman (2007) Fever, Nelson Texbook of Pediatrics 18th Edition, WB Saunder Company USA
- Kliegman (2007) Febrile Seizures, Nelson Texbook of Pediatrics 18th Edition, WB Saunder Companies USA
Tác giả: CN Phạm Hải Yến
Hướng dẫn: TS Lương Cao Đồng
Bộ môn - khoa Nhi, Bệnh viện Quân y 103
