TÓM TẮT
Đánh giá hiệu quả phục hồi sức cơ ở bệnh nhân đột quỵ não giai đoạn sớm
Nghiên cứu phục hồi sức cơ bên liệt cho 30 bệnh nhân đột quỵ não giai đoạn sớm chúng tôi thấy sức cơ cả chi trên và chi dưới được cải thiện, chi dưới cải thiện tốt hơn chi trên.
Từ khóa: Sức cơ, đột quỵ não, phục hồi chức năng
SUMMARY
Estimating effect of muscle strength rehabilitation in the patients with cerebral troke in early stage. The results show that: muscle strength was better in both arm and leg. Muscle strength of leg progress better than arm.
Key words: Muscle trength, cerebral stroke, rehabilitation
Đặt vấn đề
Đột quỵ não đã và đang là vấn đề thời sự của y học nói chung và phục hồi chức năng (PHCN) nói riêng đối với mọi quốc gia trên thế giới. Ở Việt Nam tỷ lệ đột quỵ não ngày càng tăng, đang là mối quan tâm của nganh y tế
Đột quỵ não gồm chảy máu não và nhồi máu não. Đột quỵ não là loại bệnh lý để lại nhiều di chứng nặng nề làm giảm hoặc mất khả năng vân động và dẫn đến tỷ lệ tàn tật nhiều nhất trong các loại bệnh nội khoa
Nhiều công trình nghiên cứu cho thấy: 50% bệnh nhân đột quỵ não sống sót để lại di chứng, trong đó: 92,96% di chứng về vận động; 68,42% di chứng vừa và nhẹ, 27,69% di chứng nặng; 50% bệnh nhân phụ thuộc về các hoạt động tự chăm sóc; 71% giảm khả năng lao động: 62% giảm các hoạt động xã hội: 92% người bệnh liệt nửa người đang sống tại gia đình và cộng đồng vẫn có nhu cầu tập luyện phục hồi chức năng.
Người bệnh liệt nửa người do đột quỵ não thuộc loại đa tàn tật. Ngày nay, với sự tiến bộ của y học cùng các phương tiện chẩn đoán và trang thiết bị hiện đại, số người bệnh bị đột quỵ não được cứu sống ngày càng nhiều, nhưng như thế có nghĩa là số người bị di chứng và tàn tật do đột quỵ não cũng sẽ tăng lên, nhu cầu về PHCN cho bệnh nhân liệt nửa người do đột quỵ não cũng sẽ nhiều hơn, đa dạng hơn
Trong nhiều năm qua khoa VLTL – PHCN bệnh viện quân y 103 đã kết hợp với khoa đột quỵ tiến hành PHCN cho các bệnh nhân đột quỵ não giai đoạn sớm. Chúng tôi thực hiện nghiên cứu này nhằm mục tiêu:
“ Đánh giá hiệu quả cải thiện sức cơ trong can thiệp PHCN giai đoạn sớm cho bệnh nhân liệt nửa người do đột quỵ não”.
- 1. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu.
1.1. Đối tượng nghiên cứu:
- 30 bệnh nhân đột quỵ não điều trị tại khoa A14 – Bệnh viện Quân y 103 trong 20 ngày đầu bị đột quỵ
- Ý thức tỉnh (Glasgow 14 điểm)
- Đồng ý hợp tác nghiên cứu
- Loại trừ các bệnh nhân ý thức kém (Glasgow < 14 điểm) và không hợp tác nghiên cứu.
1.2. Phương pháp nghiên cứu
- Nghiên cứu mô tả tiến cứu, can thiệp theo dõi dọc trong 10 ngày
- Phương pháp can thiệp: Sử dụng bài tập trên giường cho người đột quỵ não [3] mỗi ngày tập 2 lần mỗi lần 30 phút. Buổi sáng do kỹ thuật viên trực tiếp tiến hành, buổi chiều người nhà tập cho bệnh nhân theo hướng dẫn của kỹ thuật viên.
- Thời gian thu thập số liệu: Trước khi tiến hành PHCN và sau PHCN ngày thứ 10
- Phương pháp lượng giá sức cơ: Sử dụng phương pháp lượng giá sức cơ bằng tay [2]. Kết quả phân làm 6 bậc sức cơ
+ Bậc 0: Cơ liệt hoàn toàn, không thấy có dấu hiệu của sự co cơ
+ Bậc 1: Cơ co rất yếu, chỉ có co cơ nhẹ, có thể sờ thấy hoặc nhìn thấy nhưng không tạo ra được cử động khớp
+ Bậc 2: Co cơ thực hiện được hết tầm vận động của khớp với điều kiện loại bỏ trọng lực của chi thể.
+ Bậc 3: Co cơ thực hiện được hết tầm vận động của khớp và thắng được trọng lực của chi thể.
+ Bậc 4: Co cơ thực hiện được hết tầm vận động của khớp, thắng được trọng lực của chi thể và sức cản vừa phải từ bên ngoài.
+ Bậc 5: Cơ co hoàn toàn bình thường. thực hiện được hết tầm vận động của khớp và thắng được sức cản mạnh từ bên ngoài.
2. Kết quả nghiên cứu
2.1. Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu
Tỷ lệ nam: 53,28%, nữ 46,62% khác biệt không có ý nghĩa
Bệnh nhân liệt nửa người trái chiếm 60%, liệt nửa người phải 40%
1.1. Kết quả can thiệp
1. Thời gian được can thiệp PHCN sau khi bị đột quỵ não.
Số bệnh nhân được can thiệp sau đột quỵ sớm nhất là 5 ngày, muộn nhất là 20 ngày. Số lượng bệnh nhân nhiều nhất là 5-9 ngày (15 bệnh nhân: 50%)
Có 7 (23.31%) bệnh nhân chuyển từ bậc 0-1 lên bậc 2, có 15 (49.95%) bệnh nhân chuyển từ bậc 2 lên bậc 3, có 6 (19.98%) bệnh nhân chuyển từ bậc 3 lên bậc 4
Có 5 (16.65%) bệnh nhân chuyển từ bậc 0-1 lên bậc 2, có 16 (53.28%) bệnh nhân chuyển từ bậc 2 lên bậc 3, có 9 (30.0%) bệnh nhân chuyển từ bậc 3 lên bậc 4
3. Bàn luận
Can thiệp PHCN cho bệnh nhân đột quỵ não cần toàn diện cả phục hồi vận động, phục hồi khả năng tự phục vụ bản thân và khả năng lao động, phục hồi ngôn ngữ... Trong nghiên cứu này chúng tôi chỉ đánh giá kết quả phục hồi sức cơ bên liệt giai đoạn sớm trong thời gian 10 ngày cho thấy sức cơ được cải thiện ở cả chi trên và chi dưới. Sức cơ chi dưới cải thiện tốt hơn chi trên. Trước can thiệp chi trên không có bệnh nhân nào có sức cơ bậc 4, sau can thiệp có 6 (19.98%) bệnh nhân có sức cơ bậc 4. Ở chi dưới trước can thiệp không có bệnh nhân nào có sức cơ bậc 4, sau can thiệp có 9 (30.0%) bệnh nhân có sức cơ bậc 4. Điều này cho thấy tiến hành PHCN sớm cho bệnh nhân giúp bệnh nhân sớm phục hồi vận động.
4. Kết luận
Nghiên cứu phục hồi sức cơ bên liệt cho 30 bệnh nhân đột quỵ não giai đoạn sớm được can thiệp PHCN thời gian 10 ngày chúng tôi rút ra kết luận sau:
- Sức cơ chi trên được cải thiện: có 7 (23.31%) bệnh nhân tăng sức cơ từ 0-1 lên bậc 2, có 6 (19.98%) bệnh nhân chuyển từ bậc 3 lên bậc 4.
- Sức cơ chi dưới được cải thiện: Có 5 (16.65%) bệnh nhân chuyển từ bậc 0-1 lên bậc 2, có 9 (30.0%) bệnh nhân chuyển từ bậc 3 lên bậc 4.
- Sức cơ chi dưới cải thiện tốt hơn sức cơ chi trên
Kiến nghị
Cần tiến hành PHCN sớm cho bệnh nhân đột quỵ não để phục hồi sớm sức cơ giúp phục hồi khả năng tự phục vụ và đi lại của bệnh nhân sớm.
Tài liệu tham khảo
1. Bộ môn Nội Thần Kinh (2003). Đột quỵ não. Bệnh học Thần kinh. HVQY NXB QĐND. Trang 41-79
2. Bộ môn VLTL và PHCN (2014), Phục hồi chức năng vận động cho bệnh nhân liệt nửa người do đột quỵ não. Vật lý trị liệu và Phục hồi chức năng. Giáo trình dùng cho đào tạo sau đại học. Trang 340-350
3. Hà Hoàng Kiệm (2012) Hướng dẫn Phục hồi chức năng cho người liệt nửa người sau tai biến mạch máu não. NXB TDTT. Tr. 160-168.
4, Granger CV (2014), Functional assessment in rehabilitation medicine. Williams and Wilkine. P 214-219.
5. Moore M (2010). Electromyographic investigation of muscle stretching technic. Med Sci Sport. P. 14 – 18.
Thực hiện: CN Nguyễn Thị Thủy,
ĐD Trần Đại Tuế, KTV Lê Văn Viễn
Hướng dẫn:ThS. BSCK II. Lê Thị Kiều Hoa
Bộ môn - khoa Vật lý trị liệu, phục hồi chức năng, BVQY 103
