- 1. Xét nghiệm glucose trong máu là gì?
Xét nghiệm glucose trong máu còn gọi đường máu chủ yếu để chẩn đoán và theo dõi điều trị bệnh tiểu đường. Glucose là loại đường đơn (monosaccharid) có vai trò cung cấp năng lượng chủ yếu cho tất cả tế bào cũng như các hoạt động sống của con người. Xét nghiệm glucose máu tĩnh mạch thường chính xác hơn xét nghiệm glucose máu mao mạch (trích máu từ đầu ngón tay).
Ngoài ra có thể kiểm tra đường trong máu tại nhà cho những người mắc bệnh tiểu đường. Những người mắc bệnh tiểu đường týp 1 đặc biệt cần theo dõi lượng đường trong máu nhiều lần trong ngày để kiểm soát tình trạng bệnh một cách hiệu quả. Thiết bị theo dõi glucose liên tục (CGM) là một lựa chọn khác cho việc này.
- 2. Khi nào cần xét nghiệm glucose máu?
Xét nghiệm đường máu được chỉ định khi:
- Khi kiểm tra sức khỏe định kỳ: xét nghiệm đường máu luôn được chỉ định.
- Các triệu chứng của bệnh tiểu đường và lượng đường trong máu cao bao gồm: khát nước liên tục, uống nhiều, ăn nhiều, tiểu nhiều, gày sút cân nhanh, nhìn mờ, chậm lành vết thương...
- Các triệu chứng của lượng đường trong máu thấp bao gồm: run rẩy, vã mồ hôi và ớn lạnh, chóng mặt, nhịp tim nhanh, cơn đói dữ dội...
- 3. Người bệnh cần chuẩn bị gì trước khi lấy máu xét nghiệm protein toàn phần
Bệnh nhân nhịn ăn từ 8-12 giờ trước khi lấy máu.
Thông báo cho bác sĩ nếu bạn đang dùng bất kỳ loại thuốc nào, bao gồm cả thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và thực phẩm chức năng, vì một số loại thuốc có thể ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm.
Lấy máu tĩnh mạch để đông (lấy huyết thanh) hoặc chống đông heparrin (lấy huyết tương).
- 4. Ý nghĩa lâm sàng của xét nghiệm glucose trong máu?
Mức glucose máu lúc đói (bình thường) khỏe mạnh đối với người không mắc bệnh tiểu đường là 70 đến 99 mg/dL (3,9 đến 5,5 mmol/L). Giới hạn này có thể thay đổi đôi chút giữa các phòng thí nghiệm do các yếu tố khác như tuổi, giới, phương pháp xét nghiệm...
Các nguyên nhân gây tăng đường máu:
Bệnh tiểu đường:
Nếu mức glucose máu lúc đói cao hơn 126 mg/dl (7,0 mmol/L) được chẩn đoán mắc bệnh tiểu đường.
Bệnh tiểu đường có các týp khác nhau:
Bệnh tiểu đường týp 2 (T2D): T2D xảy ra khi tuyến tụy không sản xuất đủ insulin hoặc cơ thể bạn không sử dụng tốt insulin (kháng insulin), dẫn đến lượng đường trong máu cao. Đây là týp bệnh tiểu đường phổ biến nhất.
Bệnh tiểu đường týp 1 (T1D): T1D là một bệnh tự miễn, trong đó hệ thống miễn dịch tấn công các tế bào sản xuất insulin trong tuyến tụy mà không rõ lý do. Tuyến tụy không sản xuất insulin. Khi chẩn đoán, những người mắc bệnh tiểu đường Týp 1 thường có lượng đường trong máu rất cao (200 mg/dL hoặc 11,1 mmol/L hoặc cao hơn).
Bệnh tiểu đường thai kỳ: Tình trạng này có thể phát triển ở người mang thai - thường xuất hiện vào giữa thai kỳ, từ tuần 24 đến 28. Lượng đường trong máu cao (bệnh tiểu đường) sẽ biến mất sau khi thai kỳ kết thúc. Người mang thai được sàng lọc bệnh tiểu đường thai kỳ bằng xét nghiệm glucose và/hoặc xét nghiệm dung nạp glucose.
Các nguyên nhân khác gây ra mức glucose máu cao
Cường chức năng tuyến thượng thận như hội chứng Cushing.
Bệnh lý tuyến tụy như viêm tụy.
Bệnh cường giáp.
Trải qua căng thẳng như phẫu thuật hoặc chấn thương.
Một số týp thuốc, đặc biệt là corticosteroid.
Các nguyên nhân gây giảm đường huyết
Kết quả lượng đường trong máu từ 70 mg/dL trở xuống thường được coi là thấp.
Các đợt hạ glucose máu thường gặp ở những người mắc bệnh tiểu đường Týp 1 và những người mắc bệnh tiểu đường Týp 2 đang dùng thuốc. Chúng ít phổ biến hơn ở những người không mắc bệnh tiểu đường.
Nếu không mắc bệnh tiểu đường, lượng đường trong máu thấp có thể là dấu hiệu của bệnh gan, bệnh thận, suy giáp.
Bệnh Addison (suy thượng thận) nghiện rượu, Insulinoma (một khối u hiếm gặp).
Những tình trạng này thường gây ra tình trạng lượng đường trong máu thấp thường xuyên. Một kết quả xét nghiệm lượng đường trong máu thấp thường không phải là nguyên nhân gây lo ngại ở những người không mắc bệnh tiểu đường.
Tài liệu tham khảo
- 1. Mayo Clinic. (2022). Blood Glucose Test. (https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/blood-sugar-test/about/pac-20384601)
- 2. American Association for Clinical Chemistry (AACC). (2022). (https://www.aacc.org/science-and-practice/what-is-a-laboratory-test/glucose)
- 3. Lab Tests Online. (2022). Glucose. (https://labtestsonline.org/tests/glucose)
- 4. Bộ môn Hóa sinh (2014). Chuyển hóa glucid, lipid. Sách thực tập Hóa sinh y học, NXB QĐND, tr72-75.
PGS. TS. Phạm Văn Trân
