Ghép thận là một biện pháp điều trị thay thế thận giúp cải thiện chất lượng cuộc sống và kéo dài tuổi thọ của bệnh nhân. Sau ghép, bệnh nhân cần uống thuốc ức chế miễn dịch đều đặn, theo dõi thăm khám và xét nghiệm nồng độ thuốc, chức năng thận định kỳ để hạn chế biến chứng thải ghép gây mất chức năng thận ghép.
Tuân thủ điều trị là một trong những yếu tố quan trọng quyết định kết quả điều trị. Bệnh nhân sau ghép hồi phục sức khỏe tốt, trở về với cuộc sống và công việc hàng ngày, nâng cao chất lượng cuộc sống. Điều này có thể dẫn tới tâm lý chủ quan hoặc tình cờ quên không uống thuốc. Do vậy bệnh nhân cần được hướng dẫn và đánh giá định kỳ mức độ tuân thủ dùng thuốc ức chế miễn dịch để đánh giá nguy cơ thải ghép của người bệnh. Bệnh nhân cũng cần có những hiểu biết không những về thời điểm, cách dùng thuốc chống thải ghép mà còn phải biết cách thay đổi lối sống, vệ sinh, phòng chống nhiễm trùng cơ hội, cách nhận biết các biểu hiện của thải ghép và nhiều yếu tố ảnh hưởng tạng ghép. Trên thế giới, các nghiên cứu đánh giá tuân thủ uống thuốc chống thải ghép và hiểu biết về bệnh ở bệnh nhân sau ghép thận có nội dung phong phú theo nhiều khía cạnh. Mỗi hiệp hội, tác giả lại khảo sát theo các nội dung khác nhau. Ở Việt Nam, số lượng bệnh nhân được ghép thận chưa nhiều, nghiên cứu về chăm sóc bệnh nhân cũng chưa được đề cập. Do vậy, để nâng cao hiệu quả lâu dài của ghép thận, cần nghiên cứu tuân thủ uống thuốc chống thải ghép cũng như hiểu biết của người bệnh. Sử dụng bộ câu hỏi SMAQ (Simplified Medication Adherence Questionnaire) có thể đánh giá khách quan tuân thủ uống thuốc chống thải ghép và hiểu biết về bệnh ở bệnh nhân sau ghép thận và phân tích mối liên quan của một số yếu tố ảnh hưởng. Nghiên cứu của chúng tôi thực hiện ở 114 bệnh nhân ghép thận đang điều trị theo dõi tại Bệnh viện viện Quân y 103 từ tháng 1 đến 5 năm 2021, sử dụng hai bộ câu hỏi SMAQ.
Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ bệnh nhân không tuân thủ chiếm 31,6% (36/114 bệnh nhân); trình độ học vấn thấp, nghề nghiệp lao động tự do và thời gian ghép dài là các yếu tố liên quan có ý nghĩa với không tuân thủ uống thuốc. Không tuân thủ uống thuốc chứng minh làm gia tăng nguy cơ suy giảm chức năng thận được xác định bằng tăng creatinin máu.
Kiến nghị: Bệnh nhân ghép thận cần được định kỳ đánh giá tuân thủ uống thuốc ức chế miễn dịch chống thải ghép. Tiến hành tư vấn và giáo dục cho bệnh nhân những biện pháp cụ thể để nâng cao tuân thủ uống thuốc, thực hiện các biện pháp dự phòng và theo dõi phát hiện biểu hiện sớm của các biến chứng để có biện pháp điều trị kịp thời, giúp kéo dài đời sống tạng ghép còn chức năng và nâng cao chất lượng cuộc sống của bệnh nhân ghép thận.
Từ khóa: không tuân thủ, thuốc ức chế miễn dịch, ghép thận
Tài liệu tham khảo
- 1. Hội ghép tạng Việt Nam (2017), "Chỉ định và chống chỉ định nhận thận". (Hướng dẫn ghép thận Việt Nam), 60-75.
- 2. Hamedan M. S., Aliha J. M. (2014), "Relationship between immunosuppressive medications adherence and quality of life and some patient factors in renal transplant patients in Iran". Global journal of health science, 6 (4), 205.
- 3. Suárez F. O., Plumed J. S., Valentín M. P., Palomo P. P.et al. (2011), "Validation on the simplified medication adherence questionnaire (SMAQ) in renal transplant patients on tacrolimus". Nefrologia, 31 (6), 690-696.
- 4. Cheng C.-Y., Lin B.-J., Chang K.-H., Shu K.-H.et al. (2012), Awareness of memory impairment increases the adherence to immunosuppressants in kidney transplant recipients. Transplantation proceedings, Elsevier, (3), 746-748.
- 5. Sankaranarayanan J., Collier D., Furasek A., Reardon T.et al. (2012), "Rurality and other factors associated with adherence to immunosuppressant medications in community-dwelling solid-organ transplant recipients". Research in Social and Administrative Pharmacy, 8 (3), 228-239.
- 6. Hamedan M. S., Aliha J. M. (2014), "Relationship between immunosuppressive medications adherence and quality of life and some patient factors in renal transplant patients in Iran". Global journal of health science, 6 (4), 205.
- 7. Ganjali R., Sabbagh M. G., Nazemiyan F., Mamdouhi F.et al. (2019), "Factors Associated With Adherence To Immunosuppressive Therapy And Barriers In Asian Kidney Transplant Recipients". ImmunoTargets and therapy, 8, 53.
PGS.TS. Phạm Quốc Toản - Bộ Môn - Khoa Thận và Lọc máu
