Sảng rượu là một cấp cứu tâm thần tối khẩn cấp, phát triển trên nền một hội chứng cai rượu nặng. Nếu không được điều trị kịp thời và đúng cách, tỷ lệ tử vong của sảng rượu là 22-33%.
1. Triệu chứng
1.1. Giai đoạn khởi phát
Sảng rượu có khởi phát đột ngột, cấp tính trong khoảng thời gian từ một đến vài ngày sau khi ngừng uống rượu. Biểu hiện ban đầu của sảng rượu là bệnh nhân mất ngủ, chếnh choáng, run lẩy bẩy, rối loạn thần kinh thực vật (đỏ da, mạch nhanh, ra nhiều mồ hôi, đánh trống ngực, lo lắng, sợ hãi). Quãng thời gian từ lúc ngừng rượu cho đến khi có sảng rượu là khác nhau, thường từ 1-2 ngày, nhưng có trường hợp phải sau 3-4 ngày. Sảng rượu luôn được bắt đầu bởi cơn co giật kiểu động kinh, vì vậy, nếu bệnh nhân cai rượu có cơn co giật kiểu động kinh thì cần phải đề phòng sảng rượu.
1.2. Giai đoạn toàn phát
Giai đoạn toàn phát của sảng rượu thường xuất hiện sau cai rượu 3-5 ngày và có triệu chứng rất đa dạng và phong phú. Sảng rượu bao gồm 3 triệu chứng chính sau:
- Mất ngủ hoàn toàn: Bệnh nhân mất ngủ trầm trọng, họ không ngủ được một tí gì trongvòng 24 giờ qua.
- Rối loạn ý thức: Bệnh nhân bị rối loạn định hướng không gian (không biết đây là đâu), thời gian (không biết bây giờ là sáng hay chiều). Rối loạn định hướng bản thân (không biết mình là ai) ít gặp.
- Hoang tưởng và ảo giác rất rầm rộ: Bệnh nhân có các ảo thanh thật, ảo thị và hoang tưởng bị hại biểu hiện rất mạnh mẽ. Các hoang tưởng và ảo giác này có bất kỳ lúc nào trong ngày và chi phối hành vi của bệnh nhân. Vì vậy họ hay vùng chạy đột ngột, tấn công các kẻ thù vô hình... kết quả là có thể gây ra các tai nạn (ngã, chạm vào ổ điện, chém vào chân mình) có thể gây ra tử vong.Các triệu chứng của sảng rượu thường tăng lên về chiều tối và giảm đi vào buổi sáng.
2. Tiêu chuẩn chẩn đoán sảng rượu theo DSM 5[1]
A. Rối loạn ý thức cùng với giảm sự tập trung chú ý.Sự chú ý luôn xê dịch.
B. Rối loạn nhận thức: Giảm trí nhớ, rối loạn định hướng, rối loạn ngôn ngữ hoặc rối loạn khả năng quan sát.
C. Các rối loạn này xuất hiện cấp tính (trong vài giờ đến vài ngày) và tiến triển có khuynh hướng dao động trong ngày.
D. Có bằng chứng về một hội chứng cai rượu.
3. Điều trị sảng rượu
Sảng rượu cần được điều trị tại phòng cấp cứu của khoa tâm thần, có bình ô xy, máy hút và các thiết bị cấp cứu khác. Cần tiến hành ngay các bước sau:
- Cố định bệnh nhân tại giường bằng 3 sợi dây to bản.
- Cho ngửi bông cồn hoặc cho uống rượu vang (50 ml rượu 10 độ cồn mỗi lần, ngày 3 lần) để làm giảm nhẹ các triệu chứng của sảng rượu.
- Chế độ hộ lý cấp 1.
- Hút đờm rãi và cho thở ô xy hỗ trợ (nếu cần).
- Kiểm tra các xét nghiệm huyết học, chức năng gan, thận, đặc biệt là đường máu.
- Dùng thuốc:
1. Diazepam 10 mg x 2 ống/ngày, tiêm bắp sáng 1ống, tối 1ống.
2. Vitamin B1 0,1 x 2 ống/ngày, tiêm bắp sáng 1 ống, tối 1 ống.
3. Ringer lactat 500 ml x 2 chai, truyền tĩnh mạch 40 giọt/phút.
4. Piracetam 1 g x 4 ống/ngày, tiêm tĩnh mạch chậm.
Dùng thuốc 5 ngày.
Chống chỉ định:
+ Thuốc an thần (làm tăng nguy cơ co giật).
+ Huyết thanh ngọt (trong hội chứng cai rượu, đường huyết của bệnh nhân thường tăng cao do gan giải phóng ồ ạt Glycogen thành Glucoza. Nếu truyền huyết thanh ngọt, bệnh nhân có thể tử vong do tăng áp lực thẩm thấu).
Sau thời gian 5 ngày điều trị, bệnh nhân sẽ hết sảng và hết hội chứng cai rượu.Sau đó chuyển sang đơn thuốc sau:
1. Olanzapin 10 mg x 1 viên/ngày, uống tối.
2. Sertralin 100 mg x 1 viên/ngày, tối 2 viên.
Uống đơn trên 2 tuần, sau đó chuyển sang điều trị chống tái nghiện rượu như sau:
1. Antinol (Disulfiram) 500 mg x 1/2 viên/ngày, uống buổi sáng. Nên bắt đầu uống thuốc này 2-3 ngày trước khi ra viện. Thời gian uống thuốc tối thiểu 2 năm để tránh tái nghiện.
PGS.TS Bùi Quang Huy - CNK Tâm thần, BVQY 103
