Nhận xét: Số lượng bệnh nhân theo liều chiếu xạ ở 2 nhóm tương nhau.

Chúng tôi có 22 bệnh nhân được xét nghiệm tủy đồ 1 lần trước chiếu xạ, 10 bệnh nhân xét nghiệm tủy đồ 1 lần sau chiếu xạ, 5 bệnh nhân được xét nghiệm tủy đồ 2 lần trước và sau xạ. Như vậy, số lượt bệnh nhân xét nghiệm tủy đồ trước chiếu xạ là 27, số lượt bệnh nhân xét nghiệm tủy đồ sau chiếu xạ là 15.

Tuổi của bệnh nhân được chọn từ 18- 60, lứa tuổi này tủy xương của bệnh nhân chưa bị ảnh hưởng bởi tuổi già. Tuổi đời và tỷ lệ giữa 2 giới của 2 nhóm tương đương nhau. Chúng ta biết vị trí chiếu xạ và liều chiếu ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị cũng như những tác dụng không mong muốn của liệu pháp điều trị.

Kết quả nghiên cứu của chúng tôi tại bảng 3.2 và bảng 3.3 cho thấy:  Số lượng bệnh nhân theo các vị trí được chiếu xạ ở 2 nhóm tương nhau. Số lượng bệnh nhân theo liều chiếu xạ ở 2 nhóm tương nhau. Điều này không ảnh hưởng đến những so sánh về những biến đổi của máu và cơ quan tạo máu sau chiếu xạ so với trước chiếu xạ.

3.2- Biến đổi các dòng tế bào tủy xương của bệnh nhân sau chiếu xạ

Nhận xét:

- Số lượng tế bào tủy trung bình ở nhóm sau xạ thấp hơn có ý nghĩa thống kê so với nhóm được làm tủy đồ trước xạ.

- Tỷ lệ nguyên hồng cầu của nhóm sau xạ không khác biệt so với nhóm trước xạ, tuy nhiên số lượng tuyệt đối của nguyên hồng cầu và tỷ lệ hồng cầu lưới tủy ở nhóm sau xạ thấp hơn có ý nghĩa so với nhóm trước xạ (p< 0,05).

- Mặc dù có sự khác biệt so với trước xạ nhưng các chỉ số này so với hàng số sinh lý của người Việt Nam vẫn trong giới hạn bình thường.

Nhận xét:

- Tỷ lệ trung bình của dòng bạch cầu hạt ở nhóm sau xạ xu hướng giảm so với nhóm trước xạ nhưng sự khác biệt  không có ý nghĩa (p>0,05). Tuy nhiên, số lượng tuyệt đối trung bình của dòng bạch cầu hạt sau xạ giảm thấp hơn so với nhóm trước xạ, sự khác biệt có ý nghĩa với p<0,05.

- Tỷ lệ tương đối và số lượng tuyệt đối của dòng bạch cầu đơn nhân trong tủy sau xạ và trước xạ không khác biệt có ý nghĩa (p>0,05)

- Mẫu tiểu cầu trong tủy sau xạ ít có sự thay đổi so với trước xạ.

Nhận xét: Sự biến đổi hình thái tế bào tủy chủ yếu biểu hiện ở dòng bạch cầu L.

Mặc dù nghiên cứu của chúng tôi tiến hành trong thời gian ngắn và số lượng chưa nhiều, song kết quả thu được tương đối phù hợp với Nerdenson và một số tác giả.

Nordenson và cộng sự (1980) nghiên cứu trên 1556 người tiếp xúc phóng xạ thấy công thức bạch cầu chuyển trái, xuất hiện lympho to.

Giai đoạn giảm các dòng tế bào máu do ức chế tủy xương. Đây là giai đoạn biến đổi từ tăng sinh sang nhược sản gây giảm các dòng tế bào tủy: dòng bạch cầu hạt, dòng tiểu cầu và dòng hồng cầu. Hình thái tế bào có sự thay đổi: Tỷ lệ AND trong tế bào giảm mạnh, bào tương tế bào xuất hiện các không bào, nhân co cụm, gãy khúc hoặc chia đoạn nhiều, đặc biệt xuất hiện các lymphocyte 2 nhân. Nordenson và cộng sự (1980) cũng cho thấy ở người bị hấp thu liều 80- 200mSv, gặp tỷ lệ bạch cầu bất thường về hình thái là 5,9/50000 bạch cầu bình thường so với người bình thường chỉ là 1.4/20000 bạch cầu bình thường. Tiểu cầu cũng có những biến đổi về hình thái. Tiểu cầu biến dạng đa sắc, độ tập trung tiểu cầu giảm.

Sau khi được xạ trị, công thức máu của bệnh nhân thường bị thay đổi. Sớm nhất là các dòng bạch cầu bị giảm, kế đến là tiểu cầu và hồng cầu. Trong nghiên cứu của chúng tôi, lympho tại tủy xương chưa bị ảnh hưởng nhiều.

3.3- Liên quan giữa biến đổi tế bào tủy xương với liều chiếu và vị trí chiếu xạ.

Nhận xét: Chưa phát hiện biến đổi các dòng tế bào tủy ở bệnh nhân chiếu xạ vùng đầu cổ.

Nhận xét:  Chưa phát hiện biến đổi tế bào tủy ở bệnh nhân chiếu xạ liều  dưới 5000Rad.

Đối với người trưởng thành, tủy tạo máu tập trung chủ yếu tại xương ức, xương chậu, xương sống, các xương dẹt và đầu các xương dài. Như vậy, nếu các vùng xương này bị chiếu xạ hoặc  bị ảnh hưởng do nằm trên đường đi của tia thì tủy xương  sẽ bị  ảnh hưởng. Tổ chức mà tia xạ đi qua càng nhiều nước, càng giàu mạch máu, nhiệt độ càng cao thì tác động của bức xạ càng mạnh. Trong nghiên cứu của chúng tôi, tế bào tủy xương của những bệnh nhân chiếu xạ vùng đầu cổ ít bị ảnh hưởng nhất, điều này là hợp lý vì đây là khu vực ít tủy xương hơn khu vực xương ức, xương sườn và xương chậu.

Trong điều trị, quan trọng là tính toán liều chiếu sao cho đạt hiệu quả điều trị tối đa và giảm thiểu đến mức thấp nhất  những ảnh hưởng đến tế bào lành. Trong nghiên cứu này, những ảnh hưởng trên các dòng tế bào tủy là có, song theo chúng tôi có thể hồi phục vì các chỉ số của tủy đồ tuy giảm có ý nghĩa thống kê (p<0,05) so với trước điều trị nhưng đa số vẫn nằm trong giới hạn bình thường. Đối với những trường hợp tủy bắt đầu có biểu hiện giảm sinh nhưng chưa có biểu hiện bất thường về mặt hình thái tế bào, có thể xem xét dùng các thuốc kích thích tủy tạo máu. Như vậy, xét nghiệm tủy đồ cho bệnh nhân sau xạ theo chúng tôi là cần thiết nếu huyết đồ của bệnh nhân có biến đổi.

KẾT LUẬN

Qua nghiên cứu tủy đồ của 15 bệnh nhân sau chiếu xạ so sánh với tủy đồ của 27 bệnh nhân trước chiếu xạ điều trị ung thư, chúng tôi rút ra một số kết luận:

- Nguyên hồng cầu tủy giảm tuy nhiên vẫn trong giới hạn bình thường. Dòng bạch cầu lympho trong tủy chưa biến đổi rõ rệt về số lượng nhưng biến đổi hình thái: lympho kích thích, 2 nhân. Dòng mẫu tiểu cầu ít thay đổi. Dòng bạch cầu hạt giảm số lượng tuyệt đối (p<0,05).

- Không gặp biến đổi các tế bào tủy xương của bệnh nhân sau chiếu xạ điều trị ung thư ở vùng đầu cổ. Không gặp trường hợp có những biến đổi tế bào tủy xương với tổng liều chiếu dưới 5000 Rad.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Bộ môn Y học hạt nhân (2010), Ung thư đại cương.
2. Bộ môn Y học hạt nhân (2005), Y học hạt nhân. Nhà xuất bản, Hà Nội, 2005, trang: 134 – 137
3. Nguyễn Bá Đức (2001). Thực hành xạ trị bệnh Ung Thư. NXB Y học, Hà Nội.
4. Nguyễn Minh Hiếu (2001). Nghiên cứu tổn thương máu và cơ quan tạo máu ở người tiếp nghề nghiệp và động vật nhiễm độc thực nghiệm với Trinitrotoluen. Luận án tiến sĩ y học 2001.
   1. Nguyễn Chấn Hùng (2004). Ung bướu học nội khoa, NXB Y học thành phố Hồ Chí Minh 2004.
   2. DF Yankelevitz, CI Henschke, L Nisce, Y Yi et al (1991), Effect of radiation therapy on thoracic and lumbar bone marrow: evaluation with MR imaging. American Journal - Am Roentgen Ray Soc.
   3. Henkin R.E., et al (1986). Nuclear Medicine. Mosby, 1986.
   4. I Nordenson, G Beckman, L Beckman, R Lemperg in Hereditas (1980), Chromosomal aberrations in children exposed to diagnostic X-rays.
   5. W P Peters, M Ross, J J Vredenburgh et al (1993),  High-dose chemotherapy and autologous bone marrow support as consolidation after standard-dose adjuvant therapy for high-risk primary breast cancer, American Society of Clinical Oncology.