Tóm tắt
Nghiên cứu trên 22 bệnh nhân nghiện ma túy MDMA được điều trị bằng thuốc an thần kết hợp với thuốc chống trầm cảm, chúng tôi rút ra một số kết luận sau:
- Các triệu chứng hay gặp nhất trong hội chứng cai MDMA là: thèm mãnh liệt, mệt mỏi chiếm 100%, ác mộng chiếm 90,91%, ảo thanh bình phẩm (77,27%) và hoang tưởng bị hại (54,54%). 40,91% số bệnh nhân có lo âu lan tỏa, hội chứng trầm cảm gặp trong 77,27%, mạch nhanh trên 100 lần/phút gặp ở 59,09%.
- Khi điều trị, các triệu chứng của hội chứng cai như loạn thần, trầm cảm, lo âu, rối loạn thần kinh thực vật... thuyên giảm rõ rệt ở ngày thứ 7 và hết ở ngày thứ 14.
- Tái nghiện MDMA bắt đàu xuất hiện ở tháng thứ 4 và tỷ lệ tái nghiện sau 6 tháng là 22,73%
Summary
Treatment 22 patients MDMA’ dependent by antipsychotic and antidepressive drugs, we have some conclutions:
- The most common symptoms of whithdrawal syndrome of MDMA are desire (100%), fatigue (100%), nightmare (90,91%), auditory hallucinations (77,27%), delusion (54,54%). 40,91% of patients have generalized anxiety disorder, 77,27% of patients have depressive syndrome, 59,09% have pule rate greater than 100.
- When received treatment, symptoms of whithdrawal syndrome such as hallucinatiuon, delusion, axiety, depression, autonomic hyperactivity... remission on the seventh day and cured on the 14th day.
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Nghiện ma túy là một tệ nạn xã hội, gây hậu quả nặng nề cho bản thân người nghiện, gia đình và xã hội. Ma túy được chia làm hai nhóm chủ yếu là nhóm opioid (morphin, heroin) và nhóm kích thần (methamphetamine và MDMA). Ngày nay, số người nghiện ma túy nhóm kích thần, đặc biệt là MDMA (Methylene Dioxy Meth Amphetamin) hay còn gọi là ecstasy, ngày càng tăng lên (chiếm khoảng 30% số người nghiện ma túy). MDMA có cấu trúc hóa học giống cả methamphetamin (kích thần mạnh) và mescalin (gây ảo giác). Hiệu quả kích thần của MDMA xuất hiện sau 15-30 phút đường uống, 1-2 phút đường tiêm tĩnh mạch hoặc đường hút.
MDMA được đánh giá là nguy hiểm hơn cả heroin, dễ tái nghiện và dễ gây tử vong nếu dùng quá liều. Khi dùng liều cao hoặc dùng kéo dài MDMA, người nghiện có các rối loạn tâm thần như hoang tưởng, ảo giác, lo âu, trầm cảm. Tuy nhiên, đến nay chúng ta chưa có phác đồ thống nhất để điều trị cắt cơn và chống tái nghiện MDMA.
MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
- Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng hội chứng cai MDMA
- Đánh giá kết quả điều trị cắt cơn cai nghiện MDMA bằng thuốc an thần và chống trầm cảm.
- Nhận xét bước đầu kết quả điều trị chống tái nghiện MDMA
2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1. Đối tượng nghiên cứu
- Nhóm bệnh nhân nghiên cứu: gồm 22 bệnh nhân được điều trị nội trú tại A6-103 từ tháng 1-2010 đến 10-2012. Tất cả bệnh nhân đều là nam, bộ đội, tuổi từ 18-28. Thời gian sử dụng ecstasy ngắn nhất là 1 tháng và dài nhất là 2 năm.
- Tiêu chuẩn chẩn đoán: theo DSM IV (1994):
+ Có bằng chứng sử dụng MDMA
+ Có các triệu chứng lâm sàng đặc trưng
+ Ảnh hưởng rõ ràng đến các chức năng xã hội-nghề nghiệp của bệnh nhân.
2.2. Phương pháp nghiên cứu
- Sử dụng phương pháp tiến cứu mô tả lâm sàng cắt ngang, qua hai giai đoạn:
+ Giai đoạn cắt cơn: Điều trị nội trú tại khoa tâm thần bệnh viện 103. Thời gian 1 tháng. Đánh giá hội chứng cai qua các ngày N1, N3, N5, N7, N14, N21 và N30.
+ Giai đoạn điều trị ngoại trú: Bệnh nhân được theo dõi, đánh giá kết quả trong 6 tháng.
- Phác đồ điều trị cắt cơn
Tuần 1: 1. Olanzapine 10mg x 2 viên/ngày
2. Amitriptylin 25mg x 4 viên/ngày
3. Seduxen 5mg x 2 viên/ngày
Tuần 2-4: 1. Olanzapin 10mg x 2 viên/ngày
2. Amitriptylin 25mg x 4 viên/ngày
Phác đồ điều trị củng cố (kéo dài 6 tháng)
1. Olanzapin 10mg x 1 viên/ngày
2. Amitriptylin 25mg x 4 viên/ngày
3. KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
Bảng 1: Diễn biến các triệu chứng cơ thể của hội chứng cai MDMA
Các triệu chứng thèm mãnh liệt, mệth mỏi, ác mộng gặp ở 100% số bệnh nhân trong ngày đầu ngừng sử dụng MDMA. Các triệu chứng ngủ nhiều và tăng cảm giác ngon miệng cũng gặp với tỷ lệ rất cao trong ngày N1 (81,82% và 72,73%). Kết quả này phù hợp với ý kiến của Gelder M. Và cộng sự (2009) khi cho rằng các triệu chứng thèm ecstasy, mệt mỏi, ngủ nhiều, ác mộng và tăng cảm giác ngon miệng gặp ở hầu hết số bệnh nhân cai ecstasy.
Trong quá trình điều trị, tất cả các triệu chứng trên đều thuyên giảm rõ ràng ở ngày N7 và hầu như không còn vào ngày N14 (chỉ 9,01% bệnh nhân còn ngủ nhiều).
Kết quả này phù hợp với nhận định của Sadock B. J. Và cộng sự (2007) khi cho rằng khi được điều trị bằng thuốc an thần và chống trầm cảm, các triệu chứng của hội chứng cai cơ bản được khắc phục sau 1 tuần.
Bảng 2: Diễn biến các rối loạn cảm xúc của hội chứng cai MDMA
Ở ngày N1, triệu chứng trầm cảm hay gặp nhất với 77,27%, tiếp theo là lo âu với 68,18%. Các triệu chứng ý định tự sát và kích động ít gặp hơn. Kết quả này phù hợp với Stephen M. Stahl (2008), tác giả cho rằng trầm cảm và lo âu gặp ở 72% số bệnh nhân cai MDMA ngày N1. Tác giả cho rằng trạng thái kích động và ý định tự sát cũng không phải là hiếm gặp.
Sau 7 ngày điều trị, chỉ còn một số ít bệnh nhân còn trầm cảm (18,19%) và lo âu (22,73%). Tỷ lệ này còn không đáng kể vào ngày N14. Kết quả này phù hợp với ý kiến của Sadock B. J (2007) khi cho rằng triệu chứng rối loạn cảm xúc thuyên giảm sau 1-2 tuần điều trị.
Bảng 3: Phân tích diễn biến của các triệu chứng loạn thần
Theo Bùi Quang Huy (2011), các triệu chứng loạn thần rất hay gặp trong cai MDMA, hay gặp nhất là hoang tưởng bị hại và ảo thanh bình phẩm. Kết quả nghiên cứu của chúng tôi cho thấy ở ngày N1, có 77,27% số bệnh nhân có ảo thanh bình phẩm và 54,54% số bệnh nhân có hoang tưởng bị hại.
Năm 2004, Kenneth A. cho rằng các hoang tưởng và ảo giác do cai MDMA thuyên giảm khá nhanh khi được điều trị bằng thuốc an thần. Kết quả bảng 3 cho thấy sau 1 tuần điều trị, chỉ còn 13,64% số bệnh nhân còn ảo thanh bình phẩm và 9,09% còn hoang tưởng bị hại.
Bảng 4: Phân tích diễn biến của các triệu chứng lo âu
Lo âu lan tỏa (40,91%) hay gặp hơn cơn hoảng sợ kịch phát (27,27%) ở ngày N1. Kết quả này phù hợp với Dan J. Stein (2010) khi cho rằng lo âu lan tỏa gặp ở 45% số bệnh nhân nhân cai MDMA, tỷ lệ cơn hoảng sợ kịch phát là 30%.
Theo nghiên cứu của chúng tôi, các rối loạn lo âu hầu như đã hết ở ngày N7. Kết quả này phù hợp với Dan J. Stein (2010), tác giả cho rằng lo âu lan tỏa và cơn hoảng sợ kịch phát hết sau 1 tuần điều trị.
Bảng 5: Tiến triển của hội chứng trầm cảm
Tại ngày N1 có 45,46% số bệnh nhân có trầm cảm mức độ vừa, còn số bệnh nhân trầm cảm mức độ nặng và nhẹ ít gặp hơn. Kết quả này phù hợp với Sadock B. J. (2007) khi cho rằng gần 1/2 số bệnh nhân cai MDMA có hội chứng trầm cảm mức độ vừa, còn trầm cảm nặng và nhẹ ít gặp hơn. Tác giả cũng cho rằng tình trạng trầm cảm này thuyên giảm nhanh khi điều trị. Trong nghiên cứu của chúng tôi, sau 1 tuần điều trị, tình trạng trầm cảm hầu như đã hết.
Bảng 6: Sự thuyên giảm của rối loạn thần kinh thực vật
Năm 2011, Bùi Quang Huy cho rằng rôií loạn thần kinh thực vật trong hội chứng cai MDMA không quá nặng nề. Trong nghiên cứu của chúng tôi, triệu chứng hay gặp nhất là mạch nhanh trên 100 chu kỳ/phút với 59,09%.
Tác giả Sadock B. J. (2007) cho rằng triệu chứng này thuyên giảm nhanh và hết trong vòng 1 tuần điều trị. Kết quả của chúng tôi cũng phù hợp với nhận định này.
Bảng 7: Kết quả điều trị chống tái nghiện
Tái nghiện MDMA là hiện tượng rất phổ biến. Trong nghiên cứu của chúng tôi, hiện tượng tái nghiện bắt đầu từ tháng thứ 4 với 4,55%, tăng nhanh ở tháng thứ 6 (với 22,73%). Điều này phù hợp với nhận định của các tác giả Sadock B. J. (2007), Gelder M. (2011). Các tác giả này cho rằng tỷ lệ tái nghiện MDMA là rất cao và 2 năm sau cai, hầu hết các bệnh nhân này đều tái nghiện.
KẾT LUẬN
Qua nghiên cứu đặc điểm lâm sàng và kết quả điều trị 22 bệnh nhân nghiện ecstasy, chúng tôi rút ra các kết luận sau:
1. Đặc điểm lâm sàng hội chứng cai MDMA
- Các triệu chứng hay gặp nhất là: thèm mãnh liệt, mệt mỏi chiếm 100%, ác mộng chiếm 90,91%, ảo thanh bình phẩm (77,27%) và hoang tưởng bị hại (54,54%).
- 40,91% số bệnh nhân có lo âu lan tỏa, hội chứng trầm cảm gặp trong 77,27%, mạch nhanh trên 100 lần/phút gặp ở 59,09%.
2. Kết quả điều trị cắt cơn cai nghiện MDMA
- Các triệu chứng của hội chứng cai như loạn thần, trầm cảm, lo âu, rối loạn thần kinh thực vật... thuyên giảm rõ rệt ở ngày thứ 7 và hết ở ngày thứ 14.
3. Kết quả điều trị chống tái nghiện MDMA
- Tái nghiện bắt đàu xuất hiện ở tháng thứ 4 và tỷ lệ tái nghiện sau 6 tháng là 22,73%
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bùi Quang Huy, Phùng Thanh Hải (2011). Cai nghiện ma túy và game online. Tr 38-74. Nhà xuất bản y học. Hà Nội.
2. Dan J. Stein; Eric H. and Barbara O. R. (2010). Textbook of anxiety disorder. Wasington DC and London UK. Pag 159-192. Vol 1.
3. American psychiatric association (2004). Practice guidelines for the treatment of psychiatric disorder. Wasington DC and London UK. Pag 500-524. Vol 1.
5. Sadock B. J. and Sadock V. A. (2007). Synopsis of psychiatry. Tenth edition. Lippincott Williams and Wilkins. Pag 390-410.
6. Gelder G. M.; Andreasen N. C. and Geddes J. R. (2009). New Oxford textbook of psychiatry. Oxford university press. Peg 482-486. Vol 1.
PGS.TS Bùi Quang Huy
Bộ môn-khoa Tâm thần, Bệnh viện Quân y 103
