Nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống là phương pháp dùng để chẩn đoán đái tháo đường, đặc biệt là đối với những nhóm người có nguy cơ cao như phụ nữ mang thai; giúp phát hiện sớm tiểu đường và đái tháo đường thai kỳ, để có phương án điều trị, tránh những biến chứng ảnh hưởng đến mẹ và bé.
- 1. Khái niệm nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống
Nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống (OGTT) là phương pháp đo khả năng chuyển hóa glucose của cơ thể, được thực hiện bằng cách sử dụng một lượng glucose đường uống được tiêu chuẩn hóa, sau đó là xét nồng độ glucose máu nối tiếp. OGTT có thể được sử dụng để sàng lọc tình trạng rối loạn dung nạp glucose (tiền tiểu đường) và đái tháo đường. Tuy nhiên, hai xét nghiệm là glucose máu lúc đói và HbA1c đã được sử dụng rộng rãi để chẩn đoán bệnh tiểu đường/tiền tiểu đường, nên OGTT thường được dành riêng cho các tình huống lâm sàng cụ thể.
- 2. Chỉ định
- Nghiệm pháp dung nạp glucose được khuyên thực hiện đối với phụ nữ mang thai khi ở 24 - 28 tuần thai kỳ để kiểm tra bệnh tiểu đường xảy ra trong thai kỳ (đái tháo đường thai kỳ).
- Ngoài ra, xét nghiệm này còn được khuyến khích thực hiện với những người có nồng độ glucose máu lúc đói bình thường nhưng có những yếu tố nguy cơ mắc phải bệnh tiểu đường type 2 như thừa cân báo phì, có triệu chứng lâm sàng của bệnh đái tháo đường (ăn nhiều, đi tiểu nhiều, uống nhiều, sút cân nhanh)...
- 3. Quy trình thực hiện
+ Khi tiến hành nghiệm pháp này cần chú ý:
- Không tiến hành nghiệm pháp dung nạp glucose huyết cho những bệnh nhân đã được xác định glucose huyết tăng rõ ràng và có các triệu chứng kinh điển của tăng glucose huyết hoặc đã có 2 mẫu glucose huyết lúc đói > 7,0mmol/L, những bệnh nhân có bệnh cấp tính, những người suy dinh dưỡng mạn tính, những người nằm liệt giương từ 3 ngày trở lên.
- Trong ba ngày trước khi xét nghiệm, bệnh nhân nên ăn chế độ ăn bình thường hoặc chế độ ăn có chứa khoảng 150g carbohydrate mỗi ngày. Bệnh nhân phải nhịn ăn tối thiểu 8 tiếng trước khi làm xét nghiệm.
- Không dùng các thuốc thuộc nhóm glucocorticoid, thuốc lợi tiểu, thuốc chẹn beta giao cảm ít nhất 3 ngày trước khi làm nghiệm pháp.
- Trước lúc làm nghiệm pháp phải nghỉ ngơi ít nhất 30 phút.
+ Nghiệm pháp được tiến hành vào buổi sáng:
- Bước 1: Lấy máu xét nghiệm đường huyết lúc đói và ghi rõ thời điểm (T0).
- Bước 2: cho bệnh nhân uống 75g glucose khan hòa tan trong 250ml nước, uống từ từ trong 5 phút. Lưu ý là trên thị trường hiện nay đang bán phổ biến là dạng glucose ngậm một phân tử nước (C6H12O6.H2O). Nếu dùng dạng này thì lượng glucose cần lấy là 82g. Ngoài ra còn có thể dùng các chế phẩm glucose ưu trương 30% đóng chai 500mml hoặc 250 mml (nếu dùng loại chai dung tích 250ml thì uống 1 chai, dùng loại chai 500ml thì dùng cốc đong lấy đúng 250ml).
- Bước 3: lấy máu tĩnh mạch để định lượng glucose tại các thời điểm 1giờ (T1) và 2 giờ (T2) sau khi uống nước đường. Trong thời gian làm nghiệm pháp bệnh nhân có thể ngồi nhưng không được hút thuốc lá, uống cà phê.
+ Sau khi thực hiện xét nghiệm dung nạp glucose qua đường uống có thể cảm thấy chóng mặt, buồn nôn. Tuyệt đối tuân thủ theo mọi sự chỉ dẫn của bác sĩ, từ việc vận động đến chế độ ăn uống.
- 4. Đánh giá kết quả
+ Đối với người nghi ngờ bị đái tháo đường:
- Bình thường khi
Nồng độ glucose tại T0 dưới 100 mg/dL ( dưới 5,6 mmol/L)
Nồng độ glucose tại T2 dưới 140 mg/dL (dưới 7,8 mmol/L
- Bị rối loạn dung nạp glucose khi
Nồng độ glucose tại T0 từ 100 đến 125 mg/dL (5,6 đến 7,0 mmol/L)
Nồng độ glucose tại T2 từ 140 đến 200 mg/dL (7,8 đến 11 mmol/L)
+ Chẩn đoán đái tháo đường khi
Nồng độ glucose tại T0 lớn hơn 126 mg/dL (lớn hơn 7,0 mmol/L)
Nồng độ glucose tại T2 lớn hơn 200 mg/dL (lớn hơn 11,1 mmol/L)
+ Đối với phụ nữ mang thai từ tuần 24-28, chẩn đoán là đái tháo đường thai kỳ khi:
Nồng độ glucose tại T0 lớn hơn 92 mg/dL (>5,1 mmol/L)
Nồng độ glucose tại T1 lớn hơn 180 mg/dL (>10,0 mmol/L)
Nồng độ glucose tại T2 lớn hơn 153 mg/dL (>8,5 mmol/L).
Tài liệu tham khảo
- 1. Classification and Diagnosis of Diabetes: Standards of Medical Care in Diabetes—2022. Diabetes Care, 2021. 45(Supplement_1): p. S17-S38.
- 2. Eyth, E., H. Basit, and C.J. Swift, Glucose Tolerance Test, in StatPearls. 2022, StatPearls Publishing
Hoàng Thị Minh
BMK Sinh hóa
