- 1. CÁC KỸ THUẬT VẬT LÝ TRỊ LIỆU
Rất hữu ích trong điều trị thoái hóa cột sống thắt lưng:
1.1 Điều trị bằng nhiệt nóng:
Paraffin, túi silicagel, khay nhiệt điện, các loại túi trườm nóng, bức xạ hồng ngoại, tắm bùn khoáng, nước khoáng nóng, có tác dụng giảm đau, tăng tuần hoàn và dinh dưỡng cho các mô vùng cột sống, phục hồi chức năng cơ, phục hồi tầm vận động cột sống, điều chỉnh tư thế cột sống.
1.2 Kéo dãn cột sống thắt lưng:
Có nhiều biện pháp kéo giãn cột sống thắt lưng như kéo bằng lực tự trọng trên bàn dốc, kéo giãn dưới nước, kéo giãn bằng quả cân và dòng dọc, kéo giãn bằng máy kéo. Kéo giãn cột sống thắt lưng là biện pháp cơ học làm giảm áp lực đĩa đệm. Áp lực đĩa đệm giảm làm tăng thấm nuôi dưỡng đĩa đệm, phục hồi lại chiều cao đĩa đệm, đặt lại diện khớp liên mấu do bán trật khớp, làm tăng đường kính dọc của lỗ ghép, thu nhỏ khối thoát vị, làm giãn cơ thụ động. Kéo giãn cột sống thắt lưng là biện pháp rất tốt để điều trị và dự phòng thoái hóa cột sống thắt lưng và cả điều trị thoát vị đĩa đệm.
1.3 Điện xung:
Sử dụng các dòng điện xung có tác dụng ức chế để giảm đau và giảm co cứng cơ rất tốt. Điện xung có tác dụng giảm đau, giãn cơ cả giai đoạn cấp, bán cấp và mạn tính.
Ngày nay các thế máy điện xung hiện đại, với nhiều chương trình xung khác nhau, gồm các dạng xung với hình dạng sóng và biên độ khác nhau, dòng TENS, điện xung giao thoa, điện xung kết hợp nhiệt, điện xung kết hợp chế độ rung cơ, Massage cơ… có thể điều chỉnh hiệu ứng của dòng điện xung đến từng vị trí, độ nông sâu của tổ chức, do đó hiệu quả điều trị rất tốt.
1.4 Điện di ion thuốc:
Sử dụng dòng điện một chiều đều (dòng Galvanic) để đưa ion thuoốc vào dưới da. Các thuốc thường được sử dụng là Natri salicylat 2%, Novocain 5%, Nivalin 2,5mg. Điện cực thuốc được đặt ở vùng thắt lưng, điện cực kia đặt ở bắp chân một hoặc hai bên.
Ngoài tác dụng của thuốc, phương pháp điện di còn có tác dụng của dòng điện một chiều đều, làm tăng tính thấm của các màng sinh học, tạo ra sự phân cực giữa hai phía của màng sinh học kích thích các phản ứng thần kinh và thần kinh thể dịch, tăng chuyển hóa và phục hồi tổn thương.
1.5. Sóng điện từ trường cao tần và siêu cao tần:
Sóng ngắn, sóng cực ngắn, vi sóng. Các sóng điện từ trường cao tần và siêu cao tần điều trị vào vùng thắt lưng làm tăng nhiệt độ của mô điều trị bao gồm cả đĩa đệm, mô xương dưới sụn, khớp liên mấu, các mô mềm vùng điều trị làm giãn mạch, tăng tuần hoàn, tăng chuyển hóa, do đó làm tăng dinh dưỡng, chống viêm tốt. Ngoài ra các sóng điện từ trường cao tần còn có tác dụng điện từ làm tăng tính thấm, tăng chuyển hóa của mô rất thích hợp cho điều trị thoái hóa cột sống thắt lưng.
Khác với các phương pháp điều trị nhiệt nóng như paraffin, hồng ngoại, là nhiệt được dẫn truyền từ ngoài da vào mô, sóng điện từ trường cao tần làm tăng nhiệt ngay trong mô. Mức độ tăng nhiệt phụ thuộc vào tỉ lệ nước có trong mô, mô có nhiều nước thì tăng nhiệt nhiều hơn, do đó có thể điều trị được các mô ở sâu trong cơ thể, rất thích hợp cho điều trị thoái hóa cột sống thắt lưng.
1.6 Siêu âm trị liệu
1.6.1. Tác dụng sinh học
- Hiệu ứng cơ học: Trong môi trường có siêu âm truyền qua thì các phần tử trong môi trường giao động tạo nên các pha nén và pha giãn. Sự giao động của các phần tử và sự thay đổi áp suất làm tăng tính thấm qua các màng của các tổ chức, tăng tính khuếch tán và thẩm thấu của tổ chức, từ đó làm tăng các quá trình sinh học của tổ chức.
- Hiệu ứng hóa học: Các lỗ nhỏ trong môi trường được hình thành dưới tác dụng của siêu âm trong pha giãn chỉ tồn tại trong một khoảng thời gian rất ngắn. Quá trình giảm và tăng áp xuất tại mỗi điểm diễn ra trong một nửa chu kỳ giao động. Trong pha nén, các lỗ bị vỡ ra với một áp suất lớn, lúc này các phân tử trong môi trường chuyển động với một tốc độ lớn, quá trình va chạm và ma sát xảy ra, kết quả là các phân tử có thể bị kích thích hay ion hóa. Hiện tượng này làm tăng tốc độ các phản ứng sinh học, tăng chuyển hóa của tổ chức. Ngoài ra có thể làm hình thành các gốc ion tự do như O2- (anion superoxid), OH- (hydroxyl), 1O2 (oxy đơn bội)... Các ion và các gốc tự do có hoạt tính mạnh sẽ tương tác với các chất của tổ chức sống như các lipid màng tế bào, protein, men, acid nucleic... làm biến tính và bất hoạt các phân tử quan trọng này.
- Hiệu ứng nhiệt: Các phần tử của môi trường giao động dưới tác dụng của siêu âm, cơ năng sẽ chuyển thành nhiệt năng do ma sát làm tăng nhiệt độ của tổ chức. Hiệu ứng nhiệt phụ thuộc vào cường độ và thời gian tác dụng của siêu âm. Ở cường độ dưới 1W/cm2 thường chỉ làm xuất hiện trong tổ chức sống các hiệu ứng sinh vật dương tính. Bào tương của tế bào bị khuấy động làm tăng các quá trình sinh học bình thường. Siêu âm liên tục 1,5W/cm2 sau 5 phút thấy tổ chức phần mềm tăng 3,30C, bao khớp tăng 6,30C, xương tăng 9,30C. Nhiệt độ tăng nhiều tại ranh giới giữa các tổ chức có trị số phản xạ âm khác nhau. Tăng nhiệt độ tổ chức dẫn đến tăng các quá trình sinh học như tăng tốc độ các phản ứng sinh học, tăng chuyển hóa và dinh dưỡng... Siêu âm liên tục làm tăng nhiệt độ nhiều hơn siêu âm xung, điều này cần lưu ý khi điều trị các tổ chức như khớp, các vùng xương gần sát da, vì vậy nên sử dụng siêu âm xung.
1.6.2. Tác dụng với bệnh nhân thoát vị đĩa đệm
Bệnh nhân thoát vị đĩa đệm thường có hội chứng cột sống và hội chứng rễ thần kinh. Các triệu chứng cột sống hay gặp là co cơ cạnh sống, đau khối cơ cạnh sống, đau dọc cột sống với các điểm đau là dây chằng liên gai.
Tác dụng nhiệt của siêu âm và có thể kết hợp thuốc chống viêm giảm đau tại chỗ, giúp tăng tuần hoàn, giãn cơ, giảm đau, giảm xơ hóa các tổ chức dưới da.
1.7 Các bài tập vận động cột sống
1.7.1 Tập vận động cột sống bằng các bài tập chuyên cột sống thắt lưng như Mc Kenzie, Sinfield hay chương trình tập CS-A15.
1.7.2. Tập cột sống bằng dụng cụ
- Máy tập chuyên dụng cột sống lưng: các máy tập chuyên biệt vùng cột sống thắt lưng, có thể lượng giá chức năng và lực vận động của các tư thế vận động cột sống. Chương trình tập được xây dựng cụ thể với tư thế tập và lực tác động cột sống theo từng người bệnh.
- Dụng cụ tập cột sống: bóng tập, bàn ưỡn cột sống, con lăn cột sống…
1.7.3. Thể thao
Thể dục như bơi lội, đạp xe đạp rất tốt cho cột sống thắt lưng, giúp giảm áp lực đĩa đệm tăng sức mạnh các gân cơ dây chằng bảo vệ cột sống, giảm thoát hóa đĩa đệm. Tuy nhiên chỉ nên thực hiện khi đã qua giai đoạn bệnh cấp tính.
1.7.4. Chương trình tập phục hồi chức năng cột sống (CS - A15),
Được Tiến sĩ Nguyễn Văn Tuấn và bộ môn Phục hồi chức năng xây dựng năm 2020, đã nghiên cứu cơ bản về tác dụng của chương trình tập luyện. Hiệu quả của chương trình tập luyện CS-A15 được công bố nhiều bài báo trong nước, và bảo vệ thành công luận văn chuyên khoa II của Phạm Thu Hằng. Chương trình tập CA-A15 được áp dụng trong tấc cả các giai đoạn bệnh thoát vị đĩa đệm CSTL, với 15 bài tập chia thành 2 giai đoạn; có sự lượng giá, hướng dẫn tập của kỹ thuật viên phục hồi chức năng.
- a) Giai đoạn cấp: Gồm 3 bài tập ở tư thế nằm. Giúp giãn cơ, giảm áp đĩa đệm để giảm đau.
Bài 1. Tư thế nằm ngửa, đặt gối dưới đầu gối
- Người bệnh nằm ngửa, lưng tiếp xúc với mặt phẳng, chân duỗi thẳng, kê một chiếc gối nhỏ dưới đầu gối.
- Mục đích: Giúp cân bằng lực và điều chỉnh đường cong sinh lý cột sống cho người bệnh.
Bài 2. Nằm nghiêng co chân sang 1 bên
- Người bệnh nằm nghiêng, co chân sang một bên, đặt giữa hai chân một chiếc gối nhỏ.
- Mục đích: Giúp phần lưng được kéo giãn và giảm áp lực phần cột sống thắt lưng.
Bài 3. Tư thế nằm nghiêng kéo giãn khớp CSTL bên đau
- Nằm nghiêng về một phía sao cho chân đau ở phía trên, đầu gối co lại ở thế giảm đau hơn. Sau đó cố gắng di chuyển phần thân trên của bạn sang bên ngược lại, cánh tay giang lên phía trên.
- Mục đích: giãn cơ và khớp cột sống bên bị thoát vị đĩa đệm, qua đó giúp giảm áp lực đĩa đệm và giảm đau cột sống.
- b) Gian đoạn bán cấp đến giai đoạn ổn định: Gồm 12 bài tập (từ bài 4 đến bài 15)
Bài 4. Tư thế nằm ngửa, khuỷu tay và gối hướng đến nhau đối bên
- Bệnh nhân nằm ngửa, hai tay đan sau gáy.
- Gập người cho khuỷu tay và gối đối bên hướng đến nhau, càng gần càng tốt giữ trong 5 – 10 giây sau đó duỗi thẳng chân. Đổi ngược lại chân và tay đối bên.
- Lặp lại 10 lần.
Bài 5. Tư thế nằm ngửa, hai gối chạm ngực
- Mục đích: Làm duỗi nhóm cơ lưng dưới
- Bệnh nhân nằm ngửa với 2 đầu gối co, hai tay ôm lấy 2 đầu gối rồi kéo mạnh lên sát ngực càng tốt, giữu đầu và cổ thẳng. Giữ trong 5 – 10 giây sau đó duỗi chân về vị trí nằm ngửa.
- Lặp lại 5 - 10 lần.
Bài 6. Lăn 2 gối để kéo giãn và cử động cột sống
- Mục đích: Kéo giãn thân mình và cột sống
- Vị trí bắt đầu: Nằm ngửa, đặt 1 gối mỏng hoặc cuốn sách gối đầu. Giữ 2 đầu gối gập sát nhau, giữ cơ thể thoải mái và cằm nhẹ nhàng thu lại
- Cử động: Lăn đầu gối của bạn sang một bên, tiếp theo là khung xương chậu của bạn, giữ cho cả 2 vai trên sàn nhà. Giữ căng trong một hơi thở sâu và trở về vị trí ban đầu. Lặp lại 5 – 10 lần luân phiên.
Bài 7. Tư thế bắc cầu
- Mục đích: Kéo giãn cột sống thắt lưng, làm mạnh cơ vùng cột sống thắt lưng, kéo giãn nhóm cơ dạng ( mặt ngoài đùi)
- Tư thế bắt đầu: Người tập nằm ngửa, gấp hai gối vuông góc, hai bàn chân sát trên sàn nhà. Sau đó làm căng bụng rồi nâng mông lên khỏi sàn nhà, giữ thân mình từ vai đến gối thẳng hàng.
- Thực hiện bài tập: Người tập nằm như trên, ép giữ chắc mông và căng bụng, sau đó nâng chân phải và mông lên khỏi sàn nhà, giữ ở tư thế này trong 5 giây; rồi đưa chân và mông bên phải trở lại vị thế cũ. Tiếp tục tập như vậy với chân bên trái. Tập nhắc lại từ 5 đến 10 lần với mỗi chân.
Bài 8. Quỳ bốn điểm, làm cong và lõm cột sống
- Mục đích: Kéo giãn cơ cột sống và giảm đau CSTL
- Tư thế bắt đầu: Người tập bò ở tư thế tiếp xúc bốn chi với mặt phẳng, hai tay duỗi, đầu và thân mình thẳng, hai mắt nhìn về phía sàn nhà.
- Thực hiện bài tập: Từ từ làm cong võng thắt lưng xuống đến mức có thể, giữ mặt nhìn thẳng xuống sàn nhà, giữ như vậy trong 05 giây. Sau đó thả lỏng đưa cột sống về trạng thái thẳng, giữ như vậy trong 05 giây rồi trở về vị thế bắt đầu. Tất cả các vận động đều bắt đầu từ vùng thắt lưng, tập 5 đến 10 lần.
Bài 9. Tư thế nhấc bổng thân mình
- Mục đích: cải thiện sức mạnh CSTL và vai
- Bệnh nhân nằm sấp nâng đồng thời cả tay và chân mở rộng, siết 2 bả vai với nhau, ngón tay cái hướng lên trên, giữ 5 giây, hai tay dang ngang giữ 5 giây, hai tay ra sau, giữ 5 giây. Sau đó trở về vị trí ban đầu. Lặp lại 5 – 10 lần.
Bài 10. Nằm sấp, đẩy thân mình
- Mục đích: Làm duỗi cột sống
- Tư thế bắt đầu: Người tập nằm sấp trên đệm, chống hai bàn tay, khuỷu tay và cẳng tay lên đệm để trọng lượng cơ thể dồn đều lên hai cẳng tay.
- Thực hiện bài tập: Từ từ duỗi hai khuỷu tay, đẩy nâng thân mình phía trên lên, hai tay duỗi thẳng, hai bàn tay chống trên mặt đệm, vùng thắt lưng ưỡn cong ra trước, hai bên hông sát trên mặt đệm như trong hình bên. Giữ ở tư thế đó trong 5 - 10 giây rồi trở về vị thế bắt đầu. Lặp lại 5 – 10 lần.
Bài 11. Tư thế mô phỏng hình con chim và con chó
- Mục đích: Giữ thăng bằng và tập mạnh nhóm cơ lưng
- Bắt đầu với tư thế nằm sấp, người thực hiện chống 2 tay và đầu gối lên sàn, bụng siết chặt, mặt hướng xuống sàn, cổ thẳng
- Từ từ đưa chân trái ra sau trong khi đưa cánh tay phải ra trước, giữ hông và vai căng trong 5 – 10 giây. Sau đó trở về vị trí ban đầu
- Đổi chân và tay, lặp lại động tác 5 – 10 lần mỗi bên
Bài 12. Tư thế siêu nhân
- Bắt đầu với tư thế nằm sấp xuống sàn. Sau đó từ từ nâng đầu, ngực, duỗi thẳng hai chân và hai tay kéo dài thân mình ra. Sau đó đồng thời nâng tay phải, chân trái. Giữ tư thế trong 5 – 10 giây, sau đó trở về vị trí bắt đầu tiếp tục nâng tay và chân đối bên. Lặp lại như vậy với mỗi bên tay – chân 5 - 10 lần
Bài 13. Gập hông trong tư thế thẳng lưng
- Tư thế bắt đầu: Người tập đứng thẳng, đặt tay phải trước bụng, tay trái trên phần lưng dưới đảm bảo CS trong tư thế tự nhiên và ôm lấy phần bụng.
- Thực hiện bài tập: Từ từ cúi phần thân trên xuống, kết hợp với đó đẩy mông về phía sau, giữ cột sống theo tư thế thẳng giữ trong 5 – 10 giây, trở về tư thế ban đầu. Lặp lại 5 - 10 lần
Bài 14. Tư thế xuống tấn cơ bản
- Tư thế bắt đầu: Bắt đầu với tư thế đứng thẳng với ngực mở và lưng thẳng. Bàn chân mở rộng hơn một chút so với vai. Đưa hai tay thẳng lên cao hoặc đặt sau gáy miễn sao bạn thấy thoải mái.
- Thực hiện bài tập: Gập gối hạ người xuống, đẩy hông dồn trọng tâm vào phần mông và cảm nhận sự căng giãn cơ bắp. Ngồi xổm xuống thấp nhất có thể, giữ trong khoảng 5 – 10 giây, sau đó đẩy người đứng dậy trở lại tư thế chuẩn bị. Lặp lại động tác liên tục, kết hợp nhịp thở. Tối thiểu 5 lần.
Bài 15. Tư thế chống đẩy cơ bản
- Tư thế bắt đầu: Người tập chống hai bàn tay, khuỷu tay và cẳng tay lên đệm để trọng lượng cơ thể dồn đều lên hai cẳng tay, với cơ chậu hóp chặt, cổ giữ thẳng và bàn tay đặt thẳng phía dưới vai. Đảm bảo rằng vai của bạn có thể xoay ra trước và sau trong lúc chống đẩy.
- Thực hiện bài tập: Khi bạn hóp chặt bụng và giữ lưng thẳng, bắt đầu hạ thấp cơ thể xuống và gập khuỷu tay lại. Hạ người xuống cho tới khi ngực cách sàn khoảng 2-5cm, khuỷu tay hạ xuống sàn tạo thành 1 góc khoảng 45 độ. Ngay sau khi hạ xuống, dùng lực từ khuỷu tay đẩy cơ thể về vị trí bắt đầu. Thực hiện động tác này càng nhiều càng tốt và lặp lại 3 lượt.
- Chỉ định của bài tập phục hồi chức năng cột sống CS - A15:
+ Bệnh nhân thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng giai đoạn điều trị bảo tồn
+ Bệnh nhân TVĐĐ cột sống thắt lưng gia đoạn ổn định, tập để dự phòng tái phát
- Áp dụng bài bài tập:
+ Giai đoạn đau cấp, mức độ đau rất nặng, người bệnh phải nằm một chỗ: áp dụng bài tập tư thế nằm từ bài 1 đến bài 3.
+ Giai đoạn đau bán cấp, bệnh nhân đi lại được, mức độ đau vừa phải đến nặng: Test các bài tập từ bài 4 – bài 15, đánh giá tập trong 1 tuần để chọn các bài tập phù hợp
+ Giai đoạn đau nhẹ và hết đau, áp dụng các bài tập tăng sức mạnh cơ và dây chằng, phòng tránh bị tái phát thoát vị đĩa đệm: tập đủ hết các bài trong quy trình (từ bài 4 – bài 15).
- Chống chỉ định của bài tập phục hồi chức năng cột sống (CS - A15): thoát vị đĩa đệm thể lỗ ghép, thể gây hội chứng đuôi ngựa, Bệnh nhân có bệnh kết hợp kèm theo như tim mạch, huyết áp, suy gan, suy thận mức độ nặng
- Kết quả cần đạt của bài tập:
+ Làm giãn các cơ, làm giảm co cứng cơ vùng cột sống.
+ Làm khỏe các cơ duỗi thắt lưng và cơ 2 bên thân mình.
+ Làm giãn phần mềm và các khớp của cột sống.
+ Tăng cường dinh dưỡng, chống teo cơ và làm khỏe cơ, tăng tầm phối hợp vận động cột sống thắt lưng, cân bằng khi di chuyển.
+ Tăng dinh dưỡng đĩa đệm, giảm áp lực đĩa đệm và giảm thoái hoá cột sống thắt lưng
- Thời lượng: Bệnh nhân tập mỗi ngày 1 lần kéo dài 30 phút và tập 5 buổi trong thời gian nằm viện. Sau khi ra viện bệnh nhân sẽ đuợc phát tờ hướng dẫn về nhà để duy trì tập 1 lần/ngày trong 1tháng.
- 2. CÁC BIỆN PHÁP LÀM GIẢM ÁP LỰC ĐĨA ĐỆM BẰNG VẬT LÝ TRỊ LIỆU
Sử dụng các biện pháp cơ học: Làm giảm áp lực đĩa đệm cột sống thắt lưng là một biện pháp tác động vào cơ chế bệnh sinh của thoái hóa cột sống. Các biện pháp này vừa có tác dụng điều trị vừa có tác dụng dự phòng và làm chậm tiến triển của thoái hóa cột sống thắt lưng. Có nhiều biện pháp cơ học khác nhau từ đơn giản đến phức tạp có thể áp dụng để làm giảm áp lực đĩa đệm cột sống thắt lưng.
2.1. Ưỡn thắt lưng bằng đệm gối
Dùng một chiếc gối có chiều cao 5 - 10 cm, rộng 20 - 30 cm hoặc dùng một vỏ chăn bằng vải mềm, gấp thành một chiếc gối cao ở giữa 5 - 10 cm, rộng 10 - 20 cm, cũng có thể dùng một gối ôm hình trụ dài. Người bệnh nằm ngửa, luồn gối vào giữa thắt lưng để thắt lưng ưỡn ra phía trước, điều chỉnh gối sao cho cảm thấy dễ chịu, thoải mái, không gây đau thắt lưng tăng. Nằm thả lỏng cơ như vậy 20 - 30 phút, hết thời gian từ từ lăn nghiêng người lấy gối ra rồi nằm ngửa trở lại thư giãn 20 - 30 phút, mỗi ngày một đến hai lần. Lưu ý không ưỡn cột sống quá lâu có thể làm tăng thấm dịch nhiều gây phù nề đĩa đệm.
Phương pháp trên gây ưỡn cột sống thắt lưng về phía trước, các đốt sống được kéo giãn ra, chủ yếu mở về phía trước, làm áp lực trong đĩa đệm giảm, kéo nhân nhầy chuyển dịch về phía trước, tăng thấm dịch vào để nuôi dưỡng đĩa đệm và phục hồi lại chiều cao của đĩa đệm. Đây là phương pháp nhẹ nhàng, tiện lợi, có tác dụng tốt cho các bệnh nhân thoái hóa đĩa đệm, giúp cho dinh dưỡng đĩa đệm được đầy đủ. Nếu được thực hiện mỗi ngày 1 - 2 lần, từng đợt 20 - 30 ngày, sẽ giúp giảm đau thắt lưng và làm chậm quá trình tiến triển của thoái hóa đĩa đệm. Nếu sau khi phải ngồi lâu, hoặc ở tư thế không thích hợp kéo dài gây đau mỏi thắt lưng, cũng nên thực hiện kỹ thuật này để phục hồi lại dinh dưỡng cho đĩa đệm, giúp giảm đau và ngăn ngừa thoái hóa đĩa đệm. Đây cũng là phương pháp có hiệu quả với các bệnh nhân có lồi đĩa đệm hoặc thoát vị đĩa đệm nhẹ và vừa mà chúng tôi đã khuyến cáo bệnh nhân áp dụng có hiệu quả trong hơn 10 năm qua.
2.2. Ưỡn thắt lưng bằng dụng cụ
Làm một dụng cụ hình cánh cung có bản rộng 40 cm bằng gỗ hoặc tre ép như trong hình, người bệnh nằm ngửa trên cánh cung thả lỏng người 20 - 30 phút. Mỗi ngày vài lần, có thể thực hiện sau khi phải ngồi lâu hoặc đau mỏi thắt lưng sau lao động để giúp giảm áp lực đĩa đệm, tăng dinh dưỡng cho đĩa đệm. Chú ý, người bệnh phải thư giãn, làm mềm cơ hoàn toàn mới có tác dụng.
2.3. Kéo giãn cột sống thắt lưng bằng lực tự trọng
Sử dụng bàn dốc hoặc bằng ròng rọc và quả cân: Sử dụng một bàn dốc có thể điều chỉnh được độ dốc, nằm ngửa trên bàn, cố định cổ chân vào vị trí trên bàn đã được thiết kế sẵn. Điều chỉnh cho bàn dốc đầu xuống từ từ, ban đầu chỉ nên để bàn dốc 40 độ, các lần sau tăng dần lên mỗi lần 10 độ tùy theo sức khỏe và cảm giác chịu đựng của người bệnh, tối đa có thể tăng lên tới 90 độ. Thời gian nằm kéo giãn ban đầu chỉ nên 15 phút, sau tăng dần lên tối đa 30 phút. Mỗi ngày kéo giãn 1 – 2 lần, mỗi đợt 20 – 30 ngày. Lưu ý: không áp dụng kỹ thuật này cho người có bệnh tăng huyết áp, suy tim.
Cũng có thể kéo giãn cột sống thắt lưng bằng bàn kéo với ròng rọc và quả cân. Bàn được thiết kế chia làm hai phần, nửa phía đầu cố định, nửa sau trượt được trên một máng trượt để loại trừ lực ma sát khi kéo. Đai cố định được cố định quanh bờ xương sườn của bệnh nhân, đai kéo nối với quả cân bằng dây vắt qua một ròng rọc được cố định quanh bờ xương chậu. Đây là phương pháp kéo liên tục nên lực kéo chỉ duy trì bằng 50% trọng lượng cơ thể của bệnh nhân. Mỗi lần kéo 20 – 30 phút, mỗi ngày kéo tối đa 2 lần, một đợt 20 – 30 ngày.
2.4. Kéo giãn cột sống thắt lưng kiểu xung lực bằng máy kéo
Đây là phương pháp kéo giãn cột sống thắt lưng hiện đại với máy kéo giãn được lập trình theo chương trình kéo mà các bác sĩ chỉ định. Máy kéo kiểu xung lực có lực nền, thời gian duy trì lực nền, lực kéo, thời gian duy trì lực kéo, điều chỉnh thời gian tăng giảm lực (độ dốc) và tổng thời gian một lần kéo. Phương pháp kéo giãn này rất hiệu quả với bệnh nhân thoái hóa cột sống thắt lưng, đặc biệt đối với bệnh nhân đã có lồi đĩa đệm hoặc thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng mức độ nhẹ và trung bình. Kéo giãn cột sống thắt lưng có tác dụng làm giảm áp lực đĩa đệm cột sống.
Áp lực đĩa đệm giảm gây ra các tác dụng cơ bản sau:
- Làm tăng thấm dịch nuôi dưỡng đĩa đệm và phục hồi chiều cao đĩa đệm.
- Đặt lại diện khớp liên mấu, điều chỉnh lại tình trạng bán sai khớp liên mấu.
- Thu nhỏ khối thoát vị nếu có thoát vị đĩa đệm.
- Làm tăng đường kính dọc của lỗ ghép do đó làm giảm chèn ép rễ thần kinh.
- Giãn cơ thụ động.
Trước khi kéo giãn nên dùng các biện pháp làm giãn cơ như điều trị bằng nhiệt nóng, điện xung vào vùng thắt lưng hoặc dùng thuốc giãn cơ Myonal hoặc Mydocalm để làm tăng hiệu quả của kéo giãn. Trong thời gian kéo giãn bệnh nhân cần ở tư thế chùng cơ và thư giãn hoàn toàn.
Kết hợp giữa kéo giãn cột sống thắt lưng với vật lý trị liệu và điều trị bằng thuốc đã trở thành phác đồ điều trị thoái hóa cột sống thắt lưng và điều trị thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng của chúng tôi tại khoa Phục hồi chức năng bệnh viện 103 trong 10 năm qua. Các nghiên cứu của chúng tôi cũng đã chứng minh phác đồ này mang lại hiệu quả tốt hơn hẳn chỉ sử dụng một phương pháp dùng thuốc hoặc vật lý trị liệu đơn thuần.
Tài liệu tham khảo
- 1. Bộ môn phục hồi chức năng (2014). Kéo giãn cột sống/Vật lý trị liệu và Phục hồi chức năng, Giáo trình sau đại học, trang 156-163.
- 2. Hà Hoàng Kiệm (2018). Bệnh thoái hóa khớp, chẩn đoán điều trị và dự phòng. Nhà xuất bản thể thao và du lịch.
- 3. Phạm Thu Hằng (2021). Đánh giá kết quả phục hồi chức năng cột sống của chương trình tập CS-A15 ở bệnh nhân thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng. Luận văn chuyên khoa cấp II năm 2021, Học viện quân y.
- 4. Nguyễn Văn Tuấn, Hoàng Văn Thắng, Phạm Thu Hằng (2020). Đánh giá tác dụng của bài tập phục hồi chức năng cột sống (CS-A15) ở bệnh nhân thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng. Tạp chí Y dược học quân sự, số đặc biệt, ISSN 1859-0748.
- 5. Nguyễn Văn Chương (2016) Thoát vị đĩa đệm cột sổng thắt lưng. Thần
kinh học toàn tập. NXB Y học 2016. Tr.527-535 - 6. Bộ Y tế (2014). Hướng dân quy trình kỹ thuật chuyên ngành Phục hồi chức
năng NXB Y học. tr. 10-24. - 7. Airksinen O, JI Broz, C Cedraschi & et al (2004) European guidelines for
the management of Chronic non-specific low back pain. On behalf of the
COSTB13 Working group on Guidline for management of chronic low
back pain.1-224 - 8. Nationa Institute for Health and Care Excellence (2016): Clinical
National Guideline Centre (UK). Low Back Pain and Sciatica
in Over 16s: Assessment and Management. London: National Institute for
Health and Care Excellence (UK); 2016 Nov. - 9. Bao-Gan Peng (2013) Pathophysiology, diagnosis, and treatment of
discogenic low back pain.World J Orthop(2013) Apr 18; 4(2): 42-52. - 10. Cinotti G, Della RC, Romeo S, et al (2005) Degenerative changes of
porcine intervertebral disc induced by vertebral endplate injuries. Spine
2005;30:174-80. CrossRefPubMedWeb of Science - 11. Van Gelder LH, Hoogenboom BJ, Vaughn DW (2013) A phased
rehabilitation protocol for athletes with lumbar intervertebral disc
Int J Sports Phys Ther. 2013 Aug; 8(4): 482-516. - 12. Nguyễn Xuân Nghiêm và cs (2010) Vật lý trị liệu- Phục hồi chức năng
NXB Y học. 339-359. - 13. Nguyễn Xuân Nghiêm và cs (2012) Các phương pháp điện trị liệu. Điện
trị liệu: Nguyên lý - Thiết bị - Thực hành. NXB Đại học Quốc gia TPHCM - 14. Mannion, AF, Taimela S; Muntener.M, et all. (2001) Active Therapy for
Chronic Low Back Pain: Part 1. Effects on Back Muscle Activation,
Fatigability, and Strength. Spine: 15 April 2001 - Volume 26 - Issue 8 -
897-908. - 15. Koes BW, Maurits van Tulder, Chung-Wei C.Lin et al (2010). An updated
overview of clinical guidline for the management of non-specific low back
pain in primary care. Eur Spine J (2010) 19:2075-2094. - 16. James A Berry, Christopher Elia, Harneel S Saini, and Dan E Miulli (2019). A Review of Lumbar Radiculopathy, Diagnosis, and Treatment. Cureus 2019 Oct; 11(10): e5934.
Tiến sĩ bác sĩ Nguyễn Văn Tuấn, Chủ nhiệm Bộ môn khoa Phục hồi chức năng
