Ung thư phổi là một trong những nguyên nhân chính gây tử vong do ung thư trên toàn thế giới. Trong hai thập kỷ 1980, 1990, hoá trị là phương pháp trị liệu chính duy nhất giúp điều trị giảm nhẹ cho BN ung thư giai đoạn muộn. Tuy nhiên, những năm gần đây, với việc đẩy mạnh nghiên cứu chuyên sâu về các đột biến gen có vai trò quan trọng đối với sự tăng sinh và tồn tại của tế bào u, các liệu pháp nhắm trúng đích phân tử đã mang lại triển vọng mới trong việc điều trị Ung thư phổ không tế bào nhỏ (UTPKTBN - chiếm 85% tổng số ung thư phổi) [1, 2, 3]. Một trong những đích phân tử quan trọng là EGFR (Epidermal Growth Factor Receptor), mã hoá cho protein thụ thể yếu tố tăng trưởng biểu bì. Nhiều nghiên cứu trước đây cho thấy BN UTPKTBN tiến triển chứa đột biến gen EGFR bao gồm đột biến xoá đoạn ở exon 19 (del 19) hoặc đột biến điểm L858R ở exon 21 có tỷ lệ đáp ứng cao và thời gian sống không tiến triển kéo dài sau khi điều trị bằng các thuốc đích nhóm TKIs (Tyrosine kinase inhibitors) như gefitinib hoặc erlotinib. Việc xác định đột biến gen EGFR có ý nghĩa quan trọng giúp các bác sĩ lâm sàng tiên lượng và lựa chọn phác đồ điều trị đích thích hợp cho từng BN ung thư [4]. Chính vì vậy, Hội ung thư lâm sàng Hoa Kỳ khuyến cáo xét nghiệm phát hiện đột biến gen EGFR cho BN UTPKTBN nên làm thường quy trước khi điều trị các thuốc ức chế tyrosin kinase [3]. Đây là xét nghiệm rất cần thiết cho việc chỉ định điều trị hợp lý và hiệu quả cho bệnh nhân NSCLC.
Từ năm 2019 đến nay, tại Labo Sinh học phân tử, Khoa Giải phẫu bệnh lý, Bệnh viện Quân y 103 đã triển khai xét nghiệm đột biến gen EGFR bằng kỹ thuật Strip Assay của Viennalab. Đây là kỹ thuật khuếch đại gen PCR kết hợp với phương pháp lai hoá ngược đầu dò đặc hiệu. Đặc biệt, kỹ thuật này đã được cấp chứng nhận chất lượng CE-IVD cho phép sử dụng trong chẩn đoán, với kết quả nhanh chóng, độ nhạy cao (có khả năng phát hiện đột biến khi số lượng tế bào mang đột biến từ 1% trở lên). Với thiết bị chuyên dụng, bộ KIT giúp phát hiện được 30 điểm đột biến EGFR khác nhau bao gồm 3 đột biến gen tại exon 18; 24 đột biến gen tại exon 19; 1 đột biến gen tại exon 20; 2 đột biến gen tại exon 21. Đây đa số là những đột biến được xác định có ảnh hưởng tích cực đến khả năng đáp ứng với các thuốc điều trị đích nhóm TKIs.
Hình ảnh: 30 điểm đột biến khác nhau trên các exon 18-21 gen EGFR (Kỹ thuật StripAssay- Viennalab)
Để đánh giá bước đầu những hiệu quả tích cực mà kỹ thuật xét nghiệm đột biến gen EGFR trực tiếp đem lại, vừa qua Bộ môn Giải phẫu bệnh lý, Bệnh viện Quân Y 103 đã tạo điều kiện hướng dẫn nhóm học viên Quân y dài hạn khoá 51 (Lớp 51A và 51B) tham gia hội nghị sinh viên nghiên cứu khoa học năm 2021 cấp học viện với đề tài “ Kết quả đột biến gen EGFR và mối liên quan với một số đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng ở bệnh nhân ung thư phổi không tế bào nhỏ tại Bệnh viện Quân Y 103”. Kết quả nghiên cứu ghi nhận tỷ lệ đột biến EGFR trên nhóm BN UTPKTBN chiếm 38,67%, chủ yếu là đột biến ở exon 19 và 21 gen EGFR (58,3% và 35,0%), phần lớn ở phân nhóm UTBM tuyến của phổi, chỉ duy nhất 1 BN UTBM vảy có đột biến. Tình trạng đột biến liên quan chặt chẽ với giới tính (nữ giới cao hơn nam giới), hay gặp ở nhóm BN trên 60 tuổi, không có tiền sử hút thuốc lá, đa số ở giai đoạn muộn (giai đoạn III-IV, 43,75%). Những kết quả trên của nhóm nghiên cứu hoàn toàn phù hợp với những nghiên cứu trước đó ở trong và ngoài nước đã công bố.
Đề tài được đánh giá cao, có tính mới, tính sáng tạo, đám bảo tính trung thực trong nghiên cứu khoa học, và có giá trị thực tiễn cao. Kết quả, đề tài đã đạt giải nhất hội nghị sinh viên nghiên cứu khoa học năm 2021 cấp học viện diễn ra vào ngày 19/06/2021 vừa qua .
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Pfister DG, Johnson DH, Azzoli CG, et al. American Society of Clinical Oncology treatment of unresectable non-small-cell lung cancer guideline: Update 2003. Journal of Clinical Oncology 2004; 22(2):330-353.
2. Maemondo M, Inoue A, Kobayashi K, et al. Gefitinib or chemotherapy for non-small-cell lung cancer with mutated EGFR. New England Journal of Medicine 2010; 362(25):2380-2388.
3. Li H. et al. “Primary concomitant EGFR T790M mutation predicted worse prognosis in non-small cell lung cancer patients” Onco Targets Ther 2014.7:513-24.
4. Pao W, Miller VA. Epidermal growth factor receptor mutations, small-molecule kinase inhibitors, and non-small-cell lung cancer: Current knowledge and future directions. Journal of Clinical Oncology 2005; 23(11): 2556-2568.
5. EGFR XL StripAssay Instructions of Use 5-630 ViennaLab Diagnostics GmbH.
Phạm Văn Thịnh, ThS. Trương Đình Tiến,
TS. Trần Ngọc Dũng (BM-K Giải Phẫu Bệnh – Pháp Y, BVQY 103, HVQY)
