Chán ăn tâm thần (Anorexia nervosa) là một rối loạn ăn uống đặc trưng bởi sự hạn chế quá mức các thức ăn và nỗi sợ vô lý của sự tăng cân, cũng như sự biến dạng cơ thể. Nó liênquan đến giảm cân quá mức và thường gặp ở phụ nữ 10 lần nhiều hơn ở nam giới [1]. Ở bệnh viện 103 đã gặpnhiều trường hợp chán ăn tâm thần (CATT),gây tổn hại lớn về sức khỏe thể chất và tinh thần của người bệnh.
Lâm sàng: do sợ tăngcân, người bệnh hạn chế ăn, dẫn đến rốiloạn chuyển hóa và nội tiết tố. Người bị CATT có thể bị chóng mặt, nhức đầu,buồn ngủ và thiếu năng lượng. CATT được đặc trưng bởi trọng lượng cơ thể thấp,thói quen ăn uống không phù hợp, nỗi ám ảnh với việc cần có một cơ thể gầy, vànỗi lo sợ tăng cân. Những đau khổ do tự cho mình là "quá béo" ngay cảkhi họ đã cân. Họ có thể lặp đi lặp lạicân, đong, đo, cùng với hành động ám ảnhkhác để đảm bảo họ vẫn còn gầy[3].
CATT thường khởi phát trong thời niên thiếu. Tuy nhiên, nghiên cứu gần đây cho thấy độ tuổi bắt đầu đã giảm trung bình từ 13 đến 17 xuống9-12 tuổi. khi nó có thể ảnh hưởng đến những người đàn ông và phụ nữ ở mọi lứatuổi, chủng tộc, và nền kinh tế xã hội và văn hóa.
Người bệnh cảm thấyđói, nhưng họ chỉ ăn với số lượng rất ít. Lượng calo trung bình của Trong mộtngười bị chán ăn tâm thần là 600-800 mỗi ngày, có trường hợp họ có thể nhịn ăn hoàn toàn. Đây là một bệnh tâm thần nặng vớitỷ lệ tử vong cao.
CATT là một rối loạn ănuống đặc trưng bởi những cố gắng để giảm cân, đôi khi đến mức chết đói. Mộtngười bị CATT có thể biểu hiện một số dấu hiệu và triệu chứng, các triệu chứngvà mức độ có thể khác nhau trong từng trường hợp và có thể các triệu chứngkhông rõ ràng. CATT và suy dinh dưỡng liên quan đến các hậu quả từ tự gây ra đói,có thể gây ra biến chứng nghiêm trọng trong tất cả các hệ thống cơ quan trong cơ thể. Hạ kali máu, là một dấu hiệu củaCATT. Sự sụt giảm đáng kể kali có thể gây nhịp timbất thường, táo bón, mệt mỏi, tổn thương cơ bắp và tê liệt. Từ 50% đến 75%người rối loạn ăn uống bị trầm cảm. Ngoài ra, một phần tư người mắc chứng chánăn có biểu hiện rối loạn ám ảnh cưỡng chế.
Triệu chứng cho bệnh nhân(nữ) điển hình bao gồm: rối loạn kinh nguyệt, mất ba chu kỳ kinh nguyệt liêntiếp. Nhanh chóng giảm cân đáng kể. Lông tơ mềm, mọc lông trên mặt và cơ thể [4].Một giả thuyết cho rằng điều này có liên quan đến tuyến giáp. Nỗi ám ảnh vớilượng calo và chất béo trong thực phẩm. Bận tâm với thức ăn hoặc việc nấu ăn, có thể nấu bữa ăn tối cho nhữngngười khác, nhưng không ăn các thức ăn tự nấu. Duy trì chế độ ăn kiêng mặc dùlà gây hoặc thiếu cân một cách nguy hiểm. Họ cắt thức ăn thành từng miếng nhỏ, sửdụng thuốc nhuận tràng, thuốc giảm cân, có thể gây nôn, chạy vào nhà vệ sinh sau khi ăn để nôn. Cóthể thường xuyên tập thể dục với cườngđộ cao. Cho rằng mình thừa cân mặc dù thực sự quá gầy và trong nhiều trường hợp nhẹcân. Bệnh nhân thường xuyên than phiềnbị lạnh do mất chất béo hoặc huyết áp rất thấp, nhiệt độ cơ thể thấp (hạ thân nhiệt). Họ bị trầm cảm, cô đơn, tránh gặp bạn bè và gia đình. Má có thể sưnglên do mở rộng của các tuyến nước bọt do nôn quá mức. Khớp sưng lên. Đầy bụng,hơi thở hôi, rụng tóc, mệt mỏi, dễ thay đổi tâm trạng. Nghiện rượu, có khuynhhướng nghiện ma túy. Dấu hiệu ngoài da: tăng sắc tố, viêm da, chấm xuất huyết, ngứa, ban đỏ.
Biến chứng có thể xảy ra:táo bón, tiêu chảy, rối loạn nước điện giải: hạ natri, kali máu, sâu răng, mấtrăng, ngừng tim, phù, loãng xương, teo não, giảm bạch cầu .
Nếu CATT xuất hiện sớm, thời gian dài và mức độ nặng sẽ ảnhhưởng đến sự phát triển chiều cao, cùng với giảm cân nặng hoặc suy dinh dưỡngmãn tính, thiểu năng sinh dục, chậm tuổi dậy thì. Gan nhiễm mỡ là một chỉ số vềsuy dinh dưỡng ở trẻ em. Bệnh tim và loạn nhịp tim, rối loạn thần kinh: co giật,run.
CATT được cho là liên quan đến di truyền, sựtác động môi trường làm thay đổi biểu hiện gen. nhiều chất dẫn truyền thần kinhđược cho là liên quan đến chán ăn.
Có giảthuyết cho chán ăn như một phản ứng vớinhiễm trùng liên cầu hoặc mycoplasma. Thiếukẽm có thể đóng một vai trò trong chứng biếng ăn.
Yếu tố văn hóa, như gầy được coi là phụ nữ lý tưởng trong cácnước phương Tây. Một nghiên cứu dịch tễhọc chỉ ra rằng giới tính, dân tộc vàtình trạng kinh tế-xã hội đã ảnh hưởng lớn đến sự xuất hiện chán ăn. Có một tỷlệ cao con của người bị lạm dụng tìnhdục dễ chán ăn. 23 % số người bị rối loạn ăn uống lâu dài làtự kỷ [5].
Chẩn đoán: sợ hãimãnh liệt sự tăng cân, đặc biệt cách mà cá nhân có thể gây ra giảm cân hoặc duytrì trọng lượng cơ thể thấp (tránh các thức ăn béo, nôn mửa tự do, tự do tẩy,tập thể dục quá mức, sử dụng quá nhiều thuốc ức chế giới tính bị trì hoãn. Rốiloạn nội tiết phổ biến liên quan đến trục hạ đồi- sự thèm ăn hoặc thuốc lợitiểu). Nếu bắt đầu trước tuổi dậy thì,sự phát triển tuyến yên-tuyến sinh dục và biểu hiện ở phụ nữ như vô kinh và ởnam giới như mất hứng thú tình dục và hiệu lực. Cũng có thể có nồng độ hormonetăng trưởng, tăng nồng độ cortisol, những thay đổi trong trao đổi chất ngoại vicủa hormone tuyến giáp và những bất thường của tiết insulin.
Điều trị: cần giảiquyết ba vấn đề chính là khôi phục lại một trọng lượng cơ thể thích hợp;Điều trị các rối loạn tâm lý có liên quan đến bệnh tật; Giảm hoặc loại bỏ cáchành vi hoặc tư tưởng ban đầu dẫn đến sựrối loạn ăn uống.
Nếu CATT không được điềutrị, biến chứng nghiêm trọng như bệnh tim và suy thận có thể bắt đầu và cuốicùng dẫn đến tử vong. "Có đến 6% những người bị rối loạn này chết vì lý doliên quan đến bệnh l tim, thận.
Chế độ ăn uống là yếu tốquan trọng nhất ở những bệnh nhân CATT,và phải phù hợp với nhu cầu của mỗi bệnh nhân. bổ sung kẽm được chứng minh mang lại lợi ích trong điềutrị. Bệnh nhân phải được cho ăn đầy đủ năng lượng. Tốt nhất cung cấp 1.200-1.500 calo mỗi ngày và tăng 500 mỗingày. Quá trình này sẽ tiếp tục cho đến mức 4000 calo (cho bệnh nhân nam) và 3500 calo(cho bệnh nhân nữ). Các axit béo omega-3 docosahexaenoic acid (DHA) vàeicosapentaenoic acid (EPA) đã được chứng minh là có lợi cho các rối loạn tâmthần kinh khác nhau. Vitamine và dịch truyền cũng được sử dụng.
Olanzapine: có hiệu quả trong điều trị một số khía cạnhcủa CATT bao gồm nâng cao khối lượng cơ thể và giảm ám ảnh.
Liệu pháp nhận thức hànhvi (CBT) đã chứng minh là hữu ích ở thanh thiếu niên và người lớn bị CATT [2].
Cao Tiến Đức
Tài liệu tham khảo:
1. Hockenbury Don and HockenburySandra (2008).Psychology, Worth Publishers, New York. <a>ISBN978-1-4292-0143-8</a>. p. 593.
2. . Pike K.M., Walsh B.T., VitousekK. et al.(2003). "Cognitive behavior therapy in the posthospitalizationtreatment of anorexia nervosa".The American Journal of Psychiatry 160 (11).
3. WHO. International statisticalclassification of diseases and related health problems, 10th revision. Geneva: WHO, 1992.
4. Walsh J.M., Wheat M.E.,Freund K. (2000). <a>"Detection,Evaluation, and Treatment of Eating Disorders: The Role of the Primary CarePhysician"</a>.Journal of General Internal Medicine 15 (8).
5. Wentz Elisabet; Lacey J. et al.(2005-12-01). "Childhood onset neuropsychiatric disorders in adult eatingdisorder patients". European Child & Adolescent Psychiatry 14 (8).
