1. Mở đầu
Bệnh viện Quân y 103 là một trong những bệnh viện uy tín trong cả nước về phẫu thuật tuyến giáp, tuyến vú và nhiều bệnh lý chuyên khoa khác. Để phục vụ cho những thế mạnh này, khoa Giải phẫu bệnh triển khai xét nghiệm chọc hút kim nhỏ dưới hướng dẫn của siêu âm nhằm đảm bảo công tác chẩn đoán tế bào được chính xác, giúp bệnh nhân tiếp cận các phương pháp điều trị thích hợp.
Để chẩn đoán tổn thương ở tuyến giáp, tuyến vú, hạch, mô mềm là lánh tính hay ác tính thì xét nghiệm tế bào học bằng chọc hút kim nhỏ là một xét nghiệm đơn giản nhưng hữu ích, có giá trị định hướng chẩn đoán, định hướng điều trị và tiên lượng. Xét nghiệm này đã được thực hiện thường quy tại Bệnh viện hơn 50 năm qua, nhưng trước đây xét nghiệm này chỉ được thực hiện trên những tổn thương sờ thấy được. Còn những tổn thương có kích thước nhỏ hoặc nằm sâu thì không thể tiếp cận làm xét nghiệm được do đó dễ bỏ sót tổn thương. Để khắc phục hạn chế này thì từ cuối năm 2017 đến nay Khoa giải phẫu bệnh triển khai xét nghiệm chọc hút kim nhỏ dưới hướng dẫn của siêu âm các tổn thương tại tuyến giáp, tuyến vú, hạch, mô mềm, do chính các bác sỹ giải phẫu bệnh trực tiếp thực hiện quy trình lấy mẫu, đọc kết quả và trả kết quả xét nghiệm trong vòng 1 tiếng.
Chọc hút kim nhỏ dưới hướng dẫn của siêu âm có nhiều ưu điểm hơn hẳn so với chọc hút kim nhỏ bằng khám lâm sàng sờ nắn. Siêu âm cho phép nhìn thấy vị trí kim bên trong tổn thương, có thể đổi hướng kim cũng như đưa kim tới nhiều vùng khác nhau của tổn thương, do đó mẫu bệnh phẩm lấy làm xét nghiệm tế bào sẽ được nhiều và chính xác hơn so với chọc hút kim nhỏ bằng sờ nắn, đặc biệt là các tổn thương không sờ thấy. Thậm chí ở các tổn thương sờ thấy được, chọc hút kim nhỏ dưới siêu âm tốt hơn do đảm bảo việc lấy mẫu chính xác hơn.
Xét nghiệm này được áp dụng cho các bệnh nhân nội trú và cả ngoại trú (bệnh nhân đến khám bệnh tại bệnh viện) vì chọc hút kim nhỏ dưới siêu âm để làm xét nghiệm tế bào học là thủ thuật xâm lấn tối thiểu, an toàn, đồng thời cũng là phương pháp chính xác và hiệu quả nhất trong chẩn đoán tế bào học khối tổn thương mô mềm.
2. Ưu điểm và nhược điểm
2.1. Ưu điểm
- Chẩn đoán nhanh: Trong vòng 30-60 phút có kết quả xét nghiệm.
- Độ chính xác cao: Đối với chọc hút kim nhỏ tại các trung tâm chuyên khoa sâu, độ nhậy có thể đạt được 85-90%; độ đặc hiệu 90%, giá trị dự báo dương tính 0,99.
- Đơn giản: kỹ thuật chọc hút kim nhỏ dưới hướng dẫn của siêu âm rất đơn giản, có thể lặp lại xét nghiệm khi cần thiết.
- Các trang thiết bị kỹ thuật đơn giản: chỉ cần máy siêu âm di động, bơm tiêm, bông, cồn, thuốc nhuộm Giêm sa.
- Giá xét nghiệm thấp: Xét nghiệm này đã được bảo hiểm y tế chi trả.
- Xét nghiệm này được thực hiện tại các cơ sở y tế có đủ trang thiết bị và bác sỹ giải phẫu bệnh có kinh nghiệm.
2.2. Nhược điểm
Âm tính giả: Ít gặp nhưng có thể gặp do một số nguyên nhân:
- U hoại tử, xơ quá nhiều nên sự hiện diện của tế bào u không có hoặc rất ít. Ví dụ ung thư biểu mô tiểu thuỳ của vú do mô đệm tăng sinh xơ nên thường lấy được ít tế bào u.
- Do đặc điểm tế bào u gần giống tế bào lành nên dễ nhầm, khó chẩn đoán. Ví dụ phân biệt u nhú nội ống và ung thư biểu mô thể nhú trong ung thư vú là khó. Với các u biệt hoá cao, tế bào u giống tế bào lành nên khó phân biệt.
3. Chỉ định: Chọc hút kim nhỏ dưới hướng dẫn của siêu âm lấy bệnh phẩm để chẩn đoán tế bào học được chỉ định trong các trường hợp sau:
- Các nhân tuyến vú có kích thước nhỏ khó sờ thấy trên lâm sàng (≥ 0,5 cm và ≤ 1,5 cm) hoặc những tổn thương nằm sâu khó xác định bằng sờ nắn, các nhân tuyến u nghi ngờ ác tính trên siêu âm (BIRADS 4 trở lên).
- Các nhân tuyến giáp có kích thước nhỏ (≥ 0,5 cm và ≤ 1,5 cm) thường khó sờ thấy trên lâm sàng hoặc nhân tuyến giáp to nhưng nằm sâu ở cực dưới hoặc mặt sau của tuyến giáp, các nhân nghi ngờ ác tính trên siêu âm (TIRADS 4 trở lên).
- Các hạch ngoại vi có kích thước nhỏ (≥ 0,5 cm và ≤ 1cm) hoặc nằm sâu thường khó sờ thấy trên lâm sàng hoặc những hạch nằm sát bó mạch thần kinh.
- Các tổn thương phần mềm nằm sâu dưới da hoặc trong cân, cơ, hoặc những tổn thương phần mềm khó xác định khi sờ nắn bằng tay.
4. Tai biến biến chứng và hướng xử trí
Chọc hút kim nhỏ dưới hướng dẫn của siêu âm lấy bệnh phẩm để chẩn đoán tế bào học là một kỹ thuật xâm lấn tối thiểu khi chỉ dùng kim nhỏ (kích thước kim 20-25 G) nên các tái biến biến chứng rất hiếm khi xảy ra. Nếu có xảy ra thì có thể gặp một số tai biến biến chứng nhẹ và bác sỹ có thể xử lý ngay tại chỗ.
- Chảy máu kéo dài tại chỗ chọc dò: bác sĩ cầm máu tại chỗ và kiểm tra lại tình trạng bệnh lý rối loạn đông máu của người bệnh để xử trí tùy theo trường hợp.
- Nhiễm khuẩn vị trí chọc hút: bác sĩ đánh giá tình trạng nhiễm khuẩn, chỉ định xét nghiệm cơ bản, bổ sung kháng sinh khi cần thiết.
- Tai biến hiếm gặp do người bệnh quá sợ hãi: người bệnh có các biểu hiện choáng váng, vã mồ hôi, ho khan, có cảm giác tức ngực khó thở, rối loạn cơ tròn... Xử trí: đặt người bệnh nằm đầu thấp, giơ cao chân, theo dõi mạch, huyết áp để có các biện pháp xử trí cấp cứu khi cần thiết.
5. Thực tiễn áp dụng kỹ thuật tại Bệnh viện Quân y 103
Sau hơn 2 năm thực hiện kỹ thuật này mà số lượng bệnh nhân ung thư tuyến giáp tăng lên đáng kể, đặc biệt là vi ung thư với khối u kích thước < 1cm. Các bệnh nhân đến khám tuyến giáp sẽ được siêu âm tuyến giáp để đánh giá các tổn thương ở tuyến giáp. Các nhân tuyến giáp được đánh giá theo thang điểm TIRADS, với những nhân TIRADS 3 trở lên đều được chỉ định chọc hút kim nhỏ. Đặc biệt là các nhân nghi ngờ ung thư (từ TIRADS 4 trở lên) hoặc nhân kích thước nhỏ <1cm sẽ được chọc hút kim nhỏ dưới hướng dẫn của siêu âm nhằm đảm bảo quyền lợi cho bệnh nhân cũng như đảm bảo tính chính xác trong chẩn đoán.
Các trường hợp có nhân tuyến vú mà không sờ thấy trên lâm sàng hoặc nhân nghi ngờ ác tính (từ BIRADS 4 trở lên) cũng được chỉ định chọc hút kim nhỏ dưới hướng dẫn của siêu âm. Xét nghiệm tế bào học định hướng chẩn đoán ban đầu, nếu có nghi ngờ ác tính, bệnh nhân sẽ được chỉ định sinh thiết lõi khối u vú tại Bệnh viện để đảm bảo chẩn đoán chính xác nhất.
Các trường hợp bệnh nhân có hạch cổ, hạch bẹn, hạch nách hay hạch các vị trí khác nằm nông dưới da đều được chọc hút kim nhỏ dưới hướng dẫn của siêu âm để đảm bảo lấy mẫu chính xác nhất cũng như tránh chọc vào các mạch máu, thần kinh nằm gần hạch lympho nhờ có siêu âm dẫn đường.
Các khối u mô mềm nằm sâu dưới da hay có ranh giới không rõ cũng được chỉ định chọc hút kim nhỏ dưới hướng dẫn của siêu âm nhằm lấy đúng, lấy đủ tổn thương, đảm bảo kết quả chẩn đoán chính xác nhất.
Xét nghiệm tế bào học chọc hút kim nhỏ dưới hướng dẫn của siêu âm là xét nghiệm thường quy tại Khoa Giải phẫu bệnh do các bác sỹ giải phẫu bệnh có kinh nghiệm thực hiện.
6. Hình ảnh minh họa
CHỦ NHIỆM KHOA
BS. Nguyễn Mạnh Hùng
|
|
