Chất béo là thành phần dinh dưỡng thiết yếu, có vai trò cung cấp năng lượng, tham gia cấu tạo màng tế bào, là tiền chất tổng hợp một số hormon và chất trung gian sinh học, đồng thời hỗ trợ hấp thu các vitamin tan trong dầu như vitamin A, D, E và K. Tuy nhiên, không phải tất cả các loại chất béo đều có lợi cho sức khỏe.
Theo các chuyên gia dinh dưỡng, việc hiểu đúng và sử dụng hợp lý các loại chất béo trong khẩu phần ăn hằng ngày có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa thừa cân, rối loạn lipid máu, bệnh tim mạch và nhiều bệnh lý mạn tính không lây nhiễm khác.
Dựa trên cấu trúc hóa học, chất béo được chia thành ba nhóm chính:
1. Chất béo bão hòa
Chất béo bão hòa, còn gọi là acid béo no, là loại acid béo không có liên kết đôi trong cấu trúc hóa học. Nhóm chất béo này thường đông đặc ở nhiệt độ phòng, có nhiều trong thực phẩm nguồn gốc động vật như mỡ, bơ, thịt nhiều mỡ, nội tạng động vật.
Nếu sử dụng quá nhiều, chất béo bão hòa có thể làm tăng nguy cơ rối loạn mỡ máu và ảnh hưởng bất lợi đến sức khỏe tim mạch.
2. Chất béo không bão hòa
Chất béo không bão hòa, còn gọi là acid béo không no, là loại acid béo có chứa một hoặc nhiều liên kết đôi. Nhóm chất béo này thường ở dạng lỏng ở nhiệt độ phòng, có nhiều trong dầu thực vật, các loại hạt, cá béo và được xem là có lợi hơn cho sức khỏe khi sử dụng hợp lý.
Chất béo không bão hòa gồm:
- Chất béo không bão hòa đơn: chỉ có một liên kết đôi, ví dụ acid oleic có nhiều trong dầu ô liu, dầu lạc, quả bơ.
- Chất béo không bão hòa đa: có từ hai liên kết đôi trở lên, bao gồm omega-3 và omega-6, thường gặp trong cá biển, dầu thực vật, các loại hạt.
3. Chất béo chuyển hóa
Chất béo chuyển hóa, hay trans fat, thường là sản phẩm phụ của quá trình hydro hóa dầu thực vật. Quá trình này giúp biến dầu lỏng thành dạng rắn hơn, làm tăng độ ổn định và kéo dài thời gian bảo quản thực phẩm.
Chất béo chuyển hóa hầu như không mang lại lợi ích cho sức khỏe và không có mức tiêu thụ nào được xem là an toàn. Loại chất béo này thường gặp trong một số thực phẩm chế biến sẵn như bánh quy, bánh ngọt công nghiệp, đồ chiên rán, thức ăn nhanh và các sản phẩm dùng dầu chiên đi chiên lại nhiều lần.
Khuyến cáo:
Người dân nên lựa chọn chất béo theo nguyên tắc đúng loại, đúng lượng và đúng cách chế biến. Trong bữa ăn hằng ngày, nên ưu tiên các nguồn chất béo không bão hòa từ cá, các loại hạt, quả bơ và các dầu thực vật phù hợp như dầu ô-liu, dầu lạc, dầu cải/canola hoặc các dầu giàu acid béo không bão hòa một nối đôi. Khi xào, rán, cần chọn loại dầu/mỡ có độ ổn định nhiệt phù hợp, tránh đun đến bốc khói, không chiên rán kéo dài và không tái sử dụng dầu/mỡ nhiều lần.
Không nên cực đoan loại bỏ hoàn toàn mỡ động vật, nhưng cần hạn chế sử dụng thường xuyên, đặc biệt ở người thừa cân, rối loạn lipid máu, bệnh tim mạch, đái tháo đường hoặc người có nguy cơ chuyển hóa cao. Đồng thời, cần tránh thực phẩm chứa chất béo chuyển hóa, thức ăn nhanh, đồ chiên rán công nghiệp và các sản phẩm dùng dầu/mỡ chiên đi chiên lại. Một chế độ ăn cân đối, giàu rau xanh, cá, đậu đỗ, ngũ cốc nguyên hạt và sử dụng chất béo hợp lý sẽ góp phần bảo vệ sức khỏe tim mạch, kiểm soát cân nặng và phòng ngừa bệnh mạn tính không lây.
Bệnh viện Quân y 103 luôn đồng hành cùng người dân trong chăm sóc, tư vấn dinh dưỡng và bảo vệ sức khỏe.
