Sốt xuất huyết là một bệnh truyền nhiễm cấp tính, chưa có thuốc điều trị đặc hiệu và chưa có vắc xin phòng bệnh. Trong giai đoạn đầu khi các biểu hiện bệnh còn nhẹ, bác sĩ sau khi khám sẽ kê đơn, hướng dẫn chăm sóc và theo dõi diễn biến bệnh tại nhà để trẻ được nghỉ ngơi, tránh nguy cơ lây chéo bệnh...Tuy nhiên, với trường hợp bệnh nặng nếu không được điều trị kịp thời, đúng cách có thể dẫn đến các biến chứng như sốc, suy hô hấp, rối loạn đông máu, tổn thương gan, rối loạn tri giác, có thể gây tử vong.Vì vậycha mẹ phải biết chăm sóc trẻ đúng cách, phát hiện kịp thời các dấu hiệu cảnh báo để đưa đến bệnh viện.
Nguyên nhân và đường lây
Sốt xuất huyết là bệnh do virus Dengue gây ra. Bệnh có thể gây thành dịch do muỗi vằn đốt người bệnh nhiễm virus sau đó truyền virus cho người lành. Bệnh xảy ra quanh năm nhưng thường bùng phát thành dịch lớn vào mùa mưa, nhất là vào các tháng 7, 8, 9, 10.
Triệu chứng bệnh sốt xuất huyết
Giai đoạn sốt: thường trong 3 ngày đầu. Trẻ sốt cao đột ngột có thể > 39°C, kéo dài 2-7 ngày, kèm theo những biểu hiện:mệt, da xung huyết, đau mỏi cơ, khớp, đau đầu, đau hốc mắt, chán ăn. Các xét nghiệm thường là bình thường.Một số bệnh nhân có xuất hiện chấm xuất huyếtdưới da (những chấm đỏ không biến mất khi căng da), có thểchảy máu cam, chảy máu chân răng, đại tiện ra máu (xuất huyết nội tạng là thể nặng). Ở nữ tuổi dậy thì có thể xuất huyết âm đạo. Những triệu chứng xuất huyết nặng ít xảy ra vào những ngày đầu.
Giai đoạn nguy hiểm: Từ ngày thứ 3 – 7 của bệnh, trẻ bắt đầu hạ sốt, một số trẻ xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như lừ đừ, mệt mỏi, nôn nhiều, đau bụng, xuất huyết niêm mạc, xuất huyết nội tạng, gan to, hoặc một số trường hợp diễn tiến đến sốc sốt xuất huyết với biểu hiện tay chân lạnh, mạch nhanh nhẹ, huyết áp kẹp hoặc không đo được.Giai đoạn này bệnh nhân có thể nguy hiểm đếm tính mạng vì biến chứng sốc, xuất huyết nặng, suy tạng.
Giai đoạn lui bệnh: thường đếnvào ngày thứ 6 - 7 của bệnh, trẻ hết sốt, thèm ăn, đi tiểu nhiều, một số trẻ xuất hiện ban sẩn ngứa ở tay chân, mạch chậm, tuy nhiên trẻ có thể bị phù phổi hay suy tim nếu có quá tải dịch.
Chăm sóc trẻ sốt xuất huyết tại nhà
- Chỉ định: trẻ sốt xuất huyết được bác sĩ khám và cho điều trị ngoại trú, người chăm sóc trẻ cần biết cách theo dõi và chăm sóc trẻ theo hướng dẫn của bác sĩ.
- Khi trẻ sốt: mặc thoáng quần áo, ở phòng thoáng khí, chườm mát cho trẻ. Khi trẻ sốt cao hơn 38,5 °C, cho trẻ uống thuốc hạ sốt Paracetamol đơn chất với liều 10-15mg/kg cân nặng, uống lặp lại 4-6 giờ một lần nếu trẻ sốt lại
- Chế độ dinh dưỡng:
+ Cho trẻ uống nước theo hướng dẫn của bác sĩ: nước điện giải Oresol, nước lọc, nước sôi nguội, nước trái cây, nước cam, nước chanh. Lượng nước uống nên chia ra uống rải rác cả ngày.
+ Cho trẻ ăn những thức ăn lỏng, dễ tiêu hóa, giàu dinh dưỡng như: cháo, súp, sữa và nên cho nhiều bữa nhỏ.
+ Cung cấp thêm cho trẻ thực phẩm bổ sung các vitamin nhóm A, B, C để tăng cường miễn dịch, sức đề kháng và tăng cường hoạt động chuyển hóa cơ thể
- Tái khám cho trẻ: Nếu có một trong các dấu hiệu sau cần phải đưa trẻ ngay vào bệnh viện:
- Quấy khóc, bứt rứt, trăn trở khó chịu hoặc lừ đừ, mệt li bì
- Sốt khó hạ (uống hạ sốt đúng liều mà sau 2 giờ vẫn ≥ 39°C)
- Tay chân lạnh hoặc bỏ bú, bỏ ăn uống.
- Đau bụng hoặc buồn nôn, nôn nhiều.
- Khó thở hoặc co giật
- Một trong các biểu hiện: chảy máu cam, chảy máu chân răng,nôn ra máu, đi tiểu ra máu, đi ngoài phân đen, trẻ nữ ra kinh sớm hoặc đúng kỳ nhưng số lượng nhiều
- Cần tránh:
- Không tự ý cho trẻ uống thuốc.
- Không cạo gió, vì sẽ làm đau và có thể gây chảy máu, nhiễm trùng cho trẻ.
- Không cho trẻ uống những loại nước có màu đen hoặc đỏ như Coca, Pepsi, … vì có thể gây nhầm lẫn với tình trạng xuất huyết tiêu hóa ở trẻ.
- Không dùng hạ sốt bằng Aspirin, Ibuprofen (vì dễ gây xuất huyết nặng)
- Không cho trẻ sốt xuất huyết truyền dịch tại các phòng khám tư hoặc cơ sở y tế không đủ điều kiện
Cách phòng bệnh sốt xuất huyết
Cách phòng bệnh tốt nhất là diệt muỗi, lăng quăng/bọ gậy và phòng chống muỗi đốt.
- Loại bỏ nơi sinh sản của muỗi, diệt lăng quăng/bọ gậy bằng cách:
- Đậy kín hoặc úp ngược tất cả các dụng cụ có thể chứa nước để muỗi không vào đẻ trứng.
- Thả cá vào các dụng cụ chứa nước lớn (bể, giếng, chum, vại...) để diệt lăng quăng/bọ gậy.
- Thường xuyên thau rửa các dụng cụ chức nước vừa và nhỏ (lu, khạp…)
- Thu gom, tiêu hủy các vật dụng phế thải trong nhà và xung quanh nhà như chai, lọ, mảnh chai, mảnh lu vỡ, ống bơ, vỏ dừa, lốp/vỏ xe cũ, hốc tre, bẹ lá..., dọn vệ sinh môi trường, lật úp các dụng cụ chứa nước khi không dùng đến.
- Bỏ muối hoặc dầu vào bát nước kê chân chạn/tủ đựng chén bát, thay nước bình hoa/bình bông.
- Phòng chống muỗi đốt:
- Mặc quần áo dài tay.
- Ngủ trong màn kể cả ban ngày.
- Dùng bình xịt diệt muỗi, hương muỗi, kem xua muỗi, vợt điện diệt muỗi...
- Dùng rèm che, màn tẩm hóa chất diệt muỗi.
- Cho người bị sốt xuất huyết nằm trong màn, tránh muỗi đốt để tránh lây lan bệnh cho người khác.
- Tích cực phối hợp với chính quyền và ngành y tế trong các đợt phun hóa chất phòng, chống dịch.
TS. Lê Thị Thúy Hằng , ThS. Bs Trần Văn Duy,
Bộ môn – Khoa Nhi, Bệnh viện Quân y 103
