Phương pháp xét nghiệm tế bào học phết lam kinh điển (cell smear) dựa trên bệnh phẩm là dịch chọc hút các khoang cơ thể và bệnh phẩm chọc hút bằng kim nhỏ các khối u, ngoài ưu điểm cho kết quả chẩn đoán nhanh còn tồn tại một số hạn chế như bệnh phẩm không được tập trung, để dàn trải trên nhiều tiêu bản khác nhau, các tế bào có thể nằm chồng lấn lên nhau gây khó khăn cho chẩn đoán, kỹ thuật nhuộm hạn chế và kết quả chẩn đoán có độ nhạy không cao, chỉ có giá trị định hướng.
Kỹ thuật khối tế bào (cell block) được thực hiện dựa trên các loại bệnh phẩm trên đã khắc phục được nhiều hạn chế của phương pháp chẩn đoán tế bào học thông thường. Với nguyên lý ly tâm dịch để thu thập tối đa các tế bào có trong bệnh phẩm, tạo khối chắc và đưa vào quy trình chuyển đúc giống như một mẫu mô thông thường, từ đó áp dụng các kỹ thuật nhuộm và xét nghiệm đặc biệt trên mô mà trên tiêu bản tế bào học không thực hiện được, giúp ích cho chẩn đoán cũng như điều trị. Kỹ thuật thực sự là cầu nối giúp đem lại các lợi ích của chẩn đoán mô bệnh học trên các mẫu bệnh phẩm tế bào học.
Các bước tiến hành kỹ thuật
- Dịch hoặc các bệnh phẩm chọc hút bằng kim nhỏ được ly tâm để lấy được toàn bộ thành phần tế bào lắng ở đáy ống. Loại bỏ phần dịch thừa phía trên.
- Tiến hành nhỏ vào ống nghiệm 3 giọt huyết tương và 3 giọt thrombin, lắc nhẹ nhàng, sau đó để ở nhiệt độ phòng trong 2 phút. Mục đích để tạo được khối tế bào vững chắc, ổn định tạo điều kiện để thực hiện các bước tiếp theo. Khi bệnh phẩm đã tạo thành khối chắc thì cho dung dịch formol trung tính 10% vào ống để cố định.
- Loại bỏ dung dịch cố định, dùng que gỗ nhỏ lấy khối tế bào ra, gói trong giấy bọc và đặt trong cassette tương ứng. Tiến hành các bước xử lý mô theo quy trình.
- Các mảnh cắt từ khối tế bào đúc trong paraffin với độ dày 3-5 mm được nhuộm theo các phương pháp khác nhau, tuỳ từng trường hợp, như: Hematoxylin - Eosin (HE), Periodic Acid Shiff (PAS), Mucicarmine…. và nhuộm hoá mô miễn dịch, xét nghiệm sinh học phân tử (nếu cần)
Lợi điểm mà kỹ thuật mang lại là:
- Tập hợp được tất cả các tế bào đứng rải rác trong bệnh phẩm dịch cơ thể trên một tiêu bản, tạo điều kiện tối đa khi đọc kết quả, phương pháp đặc biệt có lợi trong trường hợp bệnh phẩm dịch có thể tích lớn (vài trăm ml), mật độ tế bào thấp.
- Có thể cắt mỏng khối tế bào thành nhiều mảnh, từ đó có thể nhuộm được với nhiều phương pháp khác nhau, kể cả xét nghiệm hóa mô miễn dịch để tạo điều kiện cho chẩn đoán. Hơn nữa, với bệnh phẩm khối u đủ điều kiện còn có thể thực hiện các xét nghiệm sinh học phân tử, xác định đột biến gen là các xét nghiệm rất có giá trị trong điều trị.
- Bệnh phẩm lưu trữ được lâu dài, có thể tiến hành xét nghiệm lại nếu cần.
Một số ví dụ:
Kỹ thuật được thực hiện đã cải thiện rõ rệt hiệu quả chẩn đoán trên các bệnh phẩm tế bào học, độ nhạy và độ đặc hiệu của chẩn đoán được nâng cao (lần lượt là 98,4% và 100% so với kỹ thuật tế bào phết lam là 58,7% và 96,6%)
Kỹ thuật đang được triển khai thường quy tại Bộ môn - khoa
Địa chỉ liên hệ: Bộ môn - khoa Giải phẫu bệnh - Pháp y, Bệnh viện Quân y 103.
Số 261 đường Phùng Hưng, Phúc La, Hà Đông, Hà Nội.
