Hướng dẫn chăm sóc trẻ mắc thủy đậu tại nhà và cách phòng bệnh

Sơ lược về bệnh thủy đậu

Thủy đậu là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Herpes Varicellae gây nên, lây từ người sang người qua đường hô hấp hoặc tiếp xúc gần. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi, tuy nhiên gặp nhiều ở trẻ em. Bệnh thường gặp vào mùa đông và đầu xuân. Ở người có suy giảm miễn dịch, phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh, thủy đậu có thể tiến triển nặng dẫn đến các biến chứng như viêm phổi, viêm cơ tim, viêm não, hội chứng Reye và có thể dẫn tới tử vong.

Dấu hiệu nhận biết trẻ bị thủy đậu

Thông thường bệnh thủy đậu phát triển qua 4 thời kì:

• Thời kì ủ bệnh: Từ 10-21 ngày, trung bình 14 ngày, thường không có triệu chứng
• Thời kì khởi phát: Với biểu hiện sốt nhẹ 37-38^oC, đôi khi sốt cao 39 - 40^o Nhức mỏi toàn thân, ăn uống kém.

• Thời kì toàn phát: Phát ban, ban lúc đầu có dạng dát sẩn, sau đó tiến triển thành phỏng nước chứa dịch trong, nông, sau 24 giờ thành dịch đục. Nốt phỏng nước hay gặp nhất là ở mặt, ngực, trên da đầu và chân tóc, nốt phỏng có thể mọc ở niêm mạc miệng, đường tiêu hóa, hô hấp, tiết niệu, sinh dục hay ở mắt.

• Thời kì lui bệnh: Sau từ 7 - 10 ngày phát bệnh, các mụn nước sẽ tự vỡ ra, khô lại đóng vảy, vảy rụng sau 1 – 2 tuần để lại sẹo lõm nông

 Các biến chứng của bệnh thủy đậu ở trẻ em

• - Viêm mô tế bào do bội nhiễm: thường do vệ sinh không tốt (vi khuẩn tụ cầu vàng hoặc liên cầu gây mủ), nặng hơn gây nhiễm khuẩn huyết.
• - Biến chứng thần kinh: Viêm não, viêm màng não, viêm tủy cắt ngang, hội chứng Guillan-Barré, hội chứng Reye
• - Hô hấp: viêm thanh quản, viêm tai giữa, nặng là viêm phổi, thường xuất hiện vào ngày thứ 3-5 của bệnh. Triệu chứng biểu hiện: ho, sốt, thở nhanh, đau ngực.
• - Các biến chứng khác: Viêm cơ tim, tổn thương giác mạc, viêm thận, viêm khớp, tình trạng xuất huyết, viêm cầu thận cấp, và viêm gan, mất điều hòa tiểu não.

Chăm sóc và theo dõi trẻ em bị thủy đậu tại nhà

Trước tiên khi trẻ có dấu hiệu nghi ngờ thủy đậu bố mẹ nên đưa trẻ đến khám tại cơ sở y tế gần nhất, không đến chỗ tập trung đông người để tránh lây bệnh. Nếu trẻ bị thủy đậu thông thường và gia đình có đủ điều kiện chăm sóc và cách ly, bác sĩ sẽ kê đơn điều trị và hướng dẫn chăm sóc tại nhà.

• - Cách ly trẻ bệnh với trẻ lành. Để trẻ nằm trong buồng sạch sẽ, thoáng khí, đủ ánh sáng. Cho trẻ nghỉ ngơi, ngủ đủ.
• - Người chăm sóc cần đeo khẩu trang, rửa tay sạch trước và sau mỗi lần tiếp xúc với trẻ bị bệnh.
• - Cho trẻ uống thuốc đúng theo đơn kê của bác sĩ, chú ý dùng hạ sốt kịp thời khi trẻ sốt ≥ 38,5^oC
• - Vệ sinh mũi họng trẻ hàng ngày bằng nước muối loãng hoặc dung dịch sát khuẩn.
• - Giữ vệ sinh da để phòng nhiễm trùng bằng cách tắm hàng ngày cho trẻ bằng nước ấm và xà phòng, không chà xát mạnh lên da trẻ khi tắm để tránh làm vỡ mụn nước. Thay quần áo cho trẻ hàng ngày, nên mặc cho trẻ quần áo bằng vải mềm, thấm mồ hôi. Dùng thuốc sát trùng ngoài da: Xanh methylene, Betadin... Không nên kiêng nước, kiêng gió, không đắp các loại lá cây lên nốt phỏng.
• - Cho trẻ uống nhiều nước, oresol và nước hoa quả. Trẻ còn bú mẹ vẫn tiếp tục cho bú. Trẻ đã ăn dặm cần cho ăn thức ăn lỏng, đủ dinh dưỡng, đa dạng thực phẩm, dễ tiêu, nên chia thành nhiều bữa trong ngày. Cung cấp thêm cho trẻ thực phẩm giàu các vitamin nhóm A, B, C để tăng cường miễn dịch.

Các triệu chứng cần đưa trẻ đến bệnh viện khám lại

Cần đưa trẻ đến viện khám lại khi có 1 trong những dấu hiệu sau:

• - Trẻ sốt cao (>39^oC) dày cơn, khó hạ.
• - Trẻ mệt, li bì hoặc kích thích, bú kém, bỏ bú.
• - Trẻ ho nhiều, thở nhanh, khó thở, đau tức ngực
• - Nôn nhiều, tiêu chảy nhiều, đau đầu nhiều hoặc co giật.

Phòng bệnh

• - Những trường hợp mắc bệnh thuỷ đậu cần được nghỉ học hoặc nghỉ làm việc từ 7 - 10 ngày từ khi bắt đầu phát hiện bệnh để tránh lây lan cho những người xung quanh.
• - Áp dụng các biện pháp dự phòng chung như đeo khẩu trang khi đến chỗ đông người hoặc bệnh viện. Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng nhất là khi chăm sóc trẻ. Giữ nhà cửa thông thoáng, sạch sẽ.
• - Vệ sinh mũi họng hàng ngày bằng nước muối sinh lý hoặc dung dịch sát khuẩn, vệ sinh tay bằng nước sát khuẩn tay nhanh.
• - Tiêm vaccine phòng bệnh thủy đậu: Trẻ từ 12-18 tháng tuổi được tiêm 1 lần. Trẻ từ 19 tháng đến 13 tuổi chưa mắc bệnh tiêm 1 lần. Trẻ em trên 13 tuổi và người lớn chưa mắc bệnh tiêm 2 lần, nhắc lại cách nhau 4-8 tuần.

Tài liệu tham khảo

1. 1. Bộ Y Tế (2015). Bệnh thủy đậu. Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị một số bệnh truyền nhiễm, Nhà xuất bản Y học, 22 – 25.
2. 2. Bệnh viện Nhi Trung ương (2018). Bệnh Thủy đậu. Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị bệnh trẻ em. Nhà xuất bản Y học, 945-949.
3. 3. Bệnh viện Nhi Đồng 1 (2020). Thủy đậu. Phác đồ điều trị nhi khoa 2020, tập 2. Nhà xuất bản Y học, 275 – 277.

Bs.Phạm Như Quỳnh - TS.Lê Thị Thúy Hằng 

Bộ môn – Khoa Nhi – Bệnh viện Quân y 103