- 1. Bệnh thận mạn và vai trò của dinh dưỡng?
- Khái niệm: Bệnh thận mạn là hậu quả cuối cùng của các bệnh thận và bệnh ngoài thận, gây giảm từ từ số lượng và chức năng các nerphon, dẫn tới suy thận giai đoạn cuối, đòi hỏi điều trị thay thế thận
- Các triệu chứng đặc trưng liên quan tới dinh dưỡng.
+ Phù, tăng huyết áp.
+ Tăng kali, tăng phospho máu.
+ Bệnh xương do thận do rối loạn chuyển hoá vitamin D, canxi, phospho.
+ Thiếu máu.
+ Chán ăn, kiêng khem.
+ Tình trạng viêm và các đặc trưng do bệnh nền gây bệnh thận mạn.
Vai trò dinh dưỡng: Một chế độ dinh dưỡng đúng và hợp lý là một phần quan trọng trong phác đồ điều trị bệnh, góp phần làm chậm sự tiến triển của bệnh tới giai đoạn cuối, nâng cao tình trạng dinh dưỡng và chất lượng sống cho người bệnh.
- 2. Nguyên tắc dinh dưỡng
*Theo Hướng dẫn chế độ ăn bệnh viện - Bộ Y Tế
Gíáo trình Dinh dưỡng Lâm sàng - HVQY 2017
Năng lượng: 30-35kcal/cân nặng nên có/ngày
- Đạm (Protein): Tùy theo giai đoạn của bệnh thận mạn, trong đó tỉ lệ đạm từ động vật nên chiếm > 50% tổng lượng đạm.
- Không lọc máu:
+ Độ 1: 0,8 g/kg/ngày.
+ Độ 2: 0,6g/kg/ngày.
+ Độ 3-4: 0,55g/kg/ngày.
- Có lọc máu:
+ Lọc máu chu kỳ: 1,2-1,4 g/kg/ngày.
+ Thẩm phân phúc mạc: 1,4-1,5 g/kg/ngày.
+ Nếu bệnh nhân suy dinh dưỡng nặng: 1,5-2 g/kg/ngày.
- Chất béo (Lipid): Nên chiếm từ 20 - 25% tổng năng lượng, trong đó acid béo chưa no một nối đôi chiếm 1/3, nhiều nối đôi chiếm 1/3 và acid béo no chiếm 1/3 tổng số béo.
- Tinh bột (Glucid): Nên sử dụng các thực phẩm ít chất đạm, nhất là khoai củ và các sản phẩm chế biến từ khoai củ (miến dong, bột sắn dong, ...).
- Chế độ ăn đa dạng đầy đủ các vitamin và chất khoáng.
- Nên chọn thực phẩm giàu sắt, vitamin B12, vitamin B6...
- Các vitamin nhóm B để chuyển hoá năng lượng của khẩu phần.
- Dùng các loại rau, quả nhưng nên giảm loại rau có hàm lượng đạm cao
- 3. Lựa chọn thực phẩm
Thức ăn nên dùng
- Khoai củ và các sản phẩm chế biến từ khoai củ như: miến dong, bột sắn dây, bột sắn dong, ...
- Thực phẩm giàu omega-3
- Chất béo chưa no thay cho chất béo bão hoà.
- Trứng, sữa, thịt gà, thịt lợn nạc, thịt bò, cá, tôm, đậu nành, đậu phụ.
- Rau xanh ít đạm: bầu bí, mướp, cà chua, dọc mùng, su su.
- Ưu tiên ăn rau củ hơn là rau lá vì có hàm lượng Kali thấp.
Thức ăn nên hạn chế
-Những thức ăn giàu protein thực vật: đậu đỗ (trừ đậu nành).
- Các rau quả chua, rau quả chứa nhiều Kali.
- Thức ăn chế biến chứa nhiều muối: cà chua, dưa muối, cá thịt kho mặn.
- Các loại chất kích thích: rượu, bia, cà phê.
- Thức ăn/ đồ uống chứa nhiều Phospho
- 4. Các hướng dẫn thêm
- Người bệnh thận mạn bị giảm khả năng đào thải ure, natri, kali, và nước,.. gây ứ đọng các chất này trong máu vì vậy chế độ ăn cần lưu ý, hạn chế dùng các thực phẩm giàu các chất này.
- Hạn chế thực phẩm giàu Natri:
+ Khi có phù, tăng huyết áp nên lựa chọn thực phẩm có lượng Natri thấp.
+ Gia vị nêm, chấm: muối, xì dầu, nước mắm, mì chính, ...
+ Thức ăn đóng hộp, đông lạnh, chế biến sẵn: xúc xích, thịt muối, ...
+ Thức ăn nhanh và các loại ngâm muối dấm.
+ Ăn nhạt khi có phù, tăng huyết áp, suy tim.
- Chọn những thực phẩm có tính kiềm, thực phẩm chứa nhiều Calci sẽ có tính kiềm và ngược lại nếu chứa nhiều Phospho sẽ có tính acid
- Hạn chế cung cấp nước quá nhu cầu cơ thể
+ Lượng nước hàng ngày = lượng nước tiểu/24giờ + (500 - 700ml) ở người lớn.
+ Lượng nước hàng ngày = lượng nước tiểu/24giờ + (200 - 300ml) ở trẻ em.
+ Lượng nước cộng thêm nhiều hay ít tuỳ thuộc mùa hè hay mùa đông hoặc bệnh nhân bị mất nước do bệnh lý như tiêu chảy, sốt, nôn...
- 5. Thực đơn tham khảo Chế độ ăn: Suy thận chưa lọc máu
Năng lượng 1880cal, 41g đạm, 41g chất béo, 336g tinh bột, Natri 226mg, Phosphat 801mg, Kali 776mg, Canxi 376mg
- Bữa sáng: Bún thịt gà bún 150g, thịt gà 20g, hành lá rau thơm.
- Phụ sáng: Sữa chuyên biệt cho bệnh thận: 200-400kcal
- Bữa trưa: Súp thịt nạc: khoai tây 50g, su hào 30g, miến dong 30g, bột sắn dây 30g, thịt nạc 20g, dầu thực vật 5g.
- Phụ chiều: trái cây: Thanh long 200g.
- Bữa tối: Cơm miến, trứng cà chua, bí xanh luộc: Gạo tẻ máy 30g, miến dong 130g, trứng gà 70g, cà chua 80g, dầu thực vật 5g.
- Phụ tối: Sữa chuyên biệt cho bệnh thận: 200-400kcal
