- 1. VÌ SAO CẦN CHÚ Ý CHẾ ĐỘ DINH DƯỠNG SAU GHÉP THẬN?
- Sau phẫu thuật ghép thận, cơ thể cần nhiều protein (đạm) để cơ thể phục hồi nhanh hơn và cải thiện hệ miễn dịch.
- Chế độ dinh dưỡng sau ghép có thể ngăn ngừa một số kết quả bất lợi sau khi cấy ghép như bệnh lý tim mạch, rối loạn lipid máu, bệnh tiểu đường mới khởi phát và thậm chí dự phòng giảm khối xương thông qua kết hợp giữa ăn uống và tập thể dục. Đồng thời, chế độ ăn cần bảo đảm an toàn thực phẩm và lựa chọn đúng thực phẩm để dự phòng tương tác thuốc thực phẩm, tránh tác động bất lợi cho tạng ghép và cơ thể người bệnh.
- 2. CHẾ ĐỘ DINH DƯỠNG
- Năng lượng: 30-35Kcal/kg/ngày.
- Đạm (protein): phụ thuộc mức lọc cầu thận (eGFR), ưu tiên đạm có giá trị sinh học cao. Mức protein sau phẫu thuật ghép: 1,3-1,5g/kg/ngày.
+ N1-N3 sau ghép: 0,8 g/kg cân nặng (tùy theo chức năng, hồi phục chức năng thận).
+ Tuần 2-3 sau ghép: 1-1,2g/kg cân nặng.
+ Tuần 4-6 sau ghép: 1,3 - 2g/kg cân nặng.
+ Sau 6 tuần ghép: duy trì 1g/kg cân nặng.
- Béo (lipid): 25%-30% tổng năng lượng, axít béo chưa no một nối đôi chiếm 1/3, nhiều nối đôi chiếm 1/3, axid béo no chiếm 1/3 tổng số lipid.
- Tinh bột đường (glucid): 55-60% tổng năng lượng.
- Muối: < 6g/ngày (< 2400mg Na+) tùy theo sự suy giảm của độ lọc cầu thận, phù hoặc tăng huyết áp.
- Kali: chỉ hạn chế ở mức 1500 đến 2000mg/ngày nếu mức lọc cầu thận ≤ 60ml/phút/1,73m2
- Phospho: chỉ hạn chế ở mức 600-1000mg/ngày nếu mức lọc cầu thận ≤ 60ml/phút/1,73m2
- Nên bổ sung thêm sắt, axít folic, EPA, các sản phẩm dinh dưỡng y học cho người bệnh.
- 3. THỰC ĐƠN MẪU
Ngày thứ 2 sau ghép:
- BỮA SÁNG: Cháo thịt 300mL (Gạo tẻ máy 50g, thịt lợn nạc 30g, dầu thực vật 5g).
- BỮA TRƯA: Cháo thịt 300mL (Gạo tẻ máy 50g, thịt lợn nạc 30g, dầu thực vật 5g).
- BỮA CHIỀU: Cháo chim bồ câu 500mL (Gạo tẻ máy 50g, thịt chim bồ câu 50g, dầu thực vật 5g).
→ Giá trị dinh dưỡng: Năng lượng 900Kcal, Protein: 30g, Lipid: 35g; Glucid: 110g..
Ngày thứ 3-4 sau ghép
- BỮA SÁNG: Cháo thịt 500mL (Gạo tẻ máy 50g, thịt 50g, dầu thực vật 5g).
- PHỤ SÁNG: 1 lọ sữa 200-400 Kcal.
- BỮA TRƯA: Cháo thịt 500mL (Gạo tẻ máy 50g, thịt lợn nạc 50g, giá đỗ 100g, dầu thực vật 10g).
- PHỤ TRƯA: Sữa chua 100mL.
- BỮA TỐI: Cháo chim bồ câu 500mL (Gạo tẻ máy 54g, thịt chim bồ câu 50g, bí ngô 100g, dầu thực vật 5g).
- PHỤ TỐI: 1 lọ sữa 200-400 Kcal.
→ Giá trị dinh dưỡng: Năng lượng 1400-1600Kcal, Protein: 60-70g, Lipid: 45-50g; Glucid: 180-200g.
Ngày thứ 5-6 sau ghép
- BỮA SÁNG: Bún gà (Bún 150g, thịt gà ta 40g).
- PHỤ SÁNG: 1 lọ sữa 200-400 Kcal.
- BỮA TRƯA: Cơm mềm (gạo tẻ máy 60g, thịt gà 50g, bí xanh 100g, đậu phụ 60g
- PHỤ TRƯA: Xoài 200g.
- BỮA TỐI: Cơm mềm (Gạo tẻ máy 60g, trứng gà ta 50g, ruốc tôm 20g, su su 100g, cả rốt 50g).
- PHỤ TỐI: 1 lọ sữa 200-400 Kcal.
→ Giá trị dinh dưỡng: Năng lượng 1700-1900 Kcal, Protein: 80-90g, Lipid: 50-60g; Glucid: 230-250g.
- 4. LỰA CHỌN THỰC PHẨM
Nên dùng:
- Gạo, mỳ, ngô, khoai, sắn.
- Thịt, cá, trứng, sữa, tôm, cua.
- Dầu thực vật.
- Các loại củ quả có hàm lượng Kali thấp như: bầu, bí, mướp, ổi, dưa hấu.
- Thời gian đầu sau ghép thận, nên sử dụng các loại sản phẩm dinh dưỡng y học dành cho người bệnh thận giai đoạn cuối không lọc máu để kiểm soát protein, kali, canxi, phospho phù hợp. Sau đó, khi ổn định sẽ chuyển sang sữa có lượng protein bình thường.
Hạn chế dùng:
- Mỡ động vật, óc, lòng, tim, gan, bầu dục động vật, ...
- Thực phẩm chứa nhiều muối, quả khô, sầu riêng, mít dai, đậu xanh, chuối, ...
- Nước ngọt, đồ uống có cồn.
Không nên dùng:
Người bệnh sau ghép thận không nên dùng: thực phẩm sống và các loại trái cây ảnh hưởng tới chuyển hóa thuốc ức chế miễn dịch như bưởi, nho, quýt, việt quất…
Tài liệu tham khảo
1) Viện Dinh dưỡng Quốc gia. (2019). Dinh dưỡng lâm sàng. Nhà xuất bản Y học.
2) Vietspen. (2022). Hướng dẫn dinh dưỡng trong điều trị bệnh nhân ngoại khoa. Nhà xuất bản Y học.
3)KDOQI. (2020). Hướng dẫn thực hành lâm sàng về dinh dưỡng ở bệnh nhân thận mạn: Cập nhật 2020. Hướng dẫn KDOQI. Nhà xuất bản Y học.
Đại tá, TS. Phạm Đức Minh
Bộ môn – Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Quân y 103
