1.Chẩn đoán:
Định nghĩa: Chảy máu mũi là triệu chứng thường gặp trong cuộc sống, có thể gặp ở mọi lứa tuổi, biểu hiện chảy máu mũi ra cả cửa mũi trước và cửa mũi sau.
Nguyên nhân: có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng chảy máu mũi, chính vì vậy mức độ trầm trọng của chảy máu mũi cũng rất khác nhau tùy thuộc vào nguyên nhân của nó. Có những chảy máu mũi thông thường rất dễ dàng để xử trí, bên cạnh đó có những chảy máu mũi mức độ lớn có thể đe dọa tính mạng. Những năm gần đây với sự gia tăng nhanh chóng của phương tiện giao thông làm tăng tỷ lệ chấn thương sọ mặt nên chảy máu mũi sau chấn thương thường gặp hơn và mức độ cũng nặng hơn. Ngoài ra, tỉ lệ chảy máu mũi do tăng huyết áp cũng là một vấn đề cần phải quan tâm. Chảy máu mũi vô căn cũng chiếm một tỷ lệ khá lớn, thường gặp ở thời kỳ thanh thiếu niên. Chảy máu mũi trước, cháy máu tự nhiên, số lượng ít, tự cầm, tái diễn nhiều lần, xuất hiện khi gắng sức hoặc đi ngoài nặng, thường chảy máu ở điểm mạch. Ngoài ra thay đổi thời tiết, khí hậu khô và lạnh, dùng corticoid kéo dài, thay đổi nội tiết: phụ nữ có thai có thể gặp chảy máu mũi tái phát từng đợt hoặc thời kỳ dậy thì, mãn kinh bị rối loạn nội tiết gây chảy máu mũi.
Chẩn đoán và chẩn đoán phân biệt: Chảy máu mũi dễ nhận biết, máu có thể chảy ra ngoài từ cửa mũi trước, hoặc chảy ra cửa mũi sau, xuống họng. Quan trọng hơn cả là phân biệt chảy máu mũi với các bệnh lý khác như xuất huyết tiêu hóa, ho ra máu qua việc khai thác kỹ bệnh sử, tiền sử và các xét nghiệm loại trừ.
2. Xử trí
Chảy máu mũi là một cấp cứu của chuyên khoa tai mũi họng. Đứng trước một bệnh nhân chảy máu mũi, việc trước hết là cầm máu, sau đó mới tìm nguyên nhân để điều trị khi bệnh nhân đã ổn định. Có nhiều phương pháp cầm máu từ đơn giản đến phức tạp.
1. Chảy máu mũi nhẹ
Thường chảy máu ở điểm mạch, có tính chất tự cầm, thường làm những thao tác đơn giản: Đè ép điểm mạch Kiesselback: dùng 2 tay ép cánh mũi 2 bên vào vách ngăn, cúi đầu về phía trước, chờ 3-4 phút, từ từ bỏ ra. Đặt bông hoặc mèche có tẩm co mạch tại cửa mũi trước.
Hinh 1: Cách cầm máu mũi trước mức độ nhẹ
2. Chảy máu mũi vừa hoặc nhẹ không xác định được điểm chảy máu
Nhét mèche mũi trước
- Cách làm: lấy mèche dài khoảng 40cm, rộng 1,5cm. Nhét mèche vào hốc mũi theo kiểu đèn xếp. Bắt đầu từ phía sau trên, sau rồi đến phía dưới và cuối cùng là phía trước ra đến tận tiền đình mũi. Nên nhét chặt và không để lại khoảng trống.
- Mèche để từ 24 – 48 giờ sau phải rút, có thể lót trong hốc mũi bằng túi cao su hoặc đầu ngón tay găng để sau dễ rút.
Hình 2: Nhét mèche mũi trước
Cầm máu bằng đặt merocel
- Merocel là một loại chất liệu mới: Methylcelulose fiber được ép chặt và đông khô, đóng sẵn trong gói đã tiệt trùng, rất dễ sử dụng, tiến hành nhanh, ít gây đau đớn cho bệnh nhân.
- Sau khi đưa vào hốc mũi có thể làm ẩm hoặc bơm nước hay nước muối sinh lý làm miếng merocel nở ra theo hình dạng hốc mũi và ép vào thành cuốn hốc mũi làm ngưng chảy máu, thường được sử dụng trong các trường hợp chảy máu mũi trước.
Hình 3: Merocel cầm máu mũi
3. Chảy máu mũi nặng
Nếu nhét mèche mũi trước không cầm thì ta phải nhét mèche mũi sau
Nhét mèche mũi sau
- Nhét mèche mũi sau được tiến hành khi chảy máu mũi sau hoặc không xác định được vị trí chảy máu nhưng nhét bấc mũi trước không cầm được.
- Sau khi gây tê hốc mũi và niêm mạc họng bằng Lidocain 10%, đặt đầu ống sonde vào hốc mũi, đẩy xuống họng, lôi ống thông ra ngoài miệng, buộc gạc to vào đầu ống sonde rồi kéo ngược lên mũi để gạc nhét chặt lỗ mũi sau. Cố định vào gạc thứ 2 bằng sợi chỉ căng. Không để mèche quá 36 giờ, thường rút trước 24h tránh nhiễm khuẩn.
Hình 4: Nhét meefchee mũi sau
Một số phương pháp khác
- Cầm máu bằng bóng kép
Loại balloon có 2 quả bóng ở 2 đầu, có ống thông đi qua và có lỗ hở để bơm không khí hoặc nước vào, có tác dụng cầm máu cả mũi trước và sau. Có thể để lưu được nhiều ngày với điều kiện mỗi ngày cho xì bớt hơi ra vài phút rồi bơm trở lại. Tuy nhiên nếu không phòng chống sẽ gây hoại tử vùng bị bóng ép liên tục.
Hình 5: Balloon cầm máu mũi
- Phương pháp thắt động mạch
- Phương pháp đông điện cầm máu mũi qua nội soi.
- Phương pháp đông điện cầm máu mũi qua nội soi là phương pháp dùng đông điện đơn cực hoặc lưỡng cực dưới hướng dẫn của ánh sáng nội soi để cầm máu mũi.
- Điều trị bằng phương pháp điện quang can thiệp nội mạch (kỹ thuật chụp mạch và làm tắc nghẽn mạch máu chọn lọc)
4. Điều trị tổn thương phối hợp và điều trị toàn thân
- Do cấu trúc của hốc mũi và khối sọ mặt phức tạp nên chảy máu mũi sau chấn thương thường kèm theo các tổn thương phối hợp như gãy vỡ các xương sọ mặt, chấn thương xoang, vỡ các thành xoang nên phải xử lý các tổn thương phối hợp tránh để lại di chứng.
- Điều trị toàn thân:
+ Sau khi cầm máu để bệnh nhân nằm nghỉ ngơi yên tĩnh, đầu gối cao, nghiêng về bên chảy máu
+ Dùng các thuốc cầm máu tùy theo mức độ tình trạng: Thuốc tăng yếu tố đông máu như Vitamin K, Transamin. Tình trạng thiếu máu nặng có thể truyền máu tươi, truyền khối tiểu cầu, hồng cầu khối.
5. Kết luận
- Chảy máu mũi có rất nhiều nguyên nhân và mức độ chảy máu cũng khác nhau, tùy theo từng nguyên nhân và mức độ chảy máu mũi, chúng ta có hướng xử trí phù hợp.
- Việc phát hiện và điều trị sớm, phù hợp với từng nguyên nhân chảy máu mũi là hết sức cần thiết giúp cấp cứu đảm bảo được tính mạng của người bệnh.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bộ Y tế (2012), Hướng dẫn quy trình kỹ thuật khám bệnh, chữa bệnh chuyên ngành tai mũi họng, Ban hành kèm theo quyết định số 3978/QĐ- BYT ngày 18/10/2012 của Bộ trưởng Bộ Y tế.
2. Bệnh viện Tai mũi họng TP. Hồ Chí Minh (2018), Phác đồ điều trị nội trú Bệnh viện Tai Mũi Họng TP. Hồ Chí Minh, Nhà xuất bản Y học.
3. Lê Văn Lợi (2006), Cấp Cứu Tai Mũi Họng, Nhà xuất bản Y học.
TS. Quản Thành Nam
ThS. Nguyễn Anh Cường
