Chảy máu mũi hay còn gọi là chảy máu cam là tình trạng hay gặp ở trẻ nhỏ từ 3 – 8 tuổi. Bệnh thường xảy ra khi khí hậu thay đổi, trời hanh khô, lượng phấn hoa trong không khí tăng hay khi trẻ hoạt động thể lực nhiều, mệt mỏi. Chảy máu cam ở trẻ nhỏ ít khi nặng phải nhập viện điều trị mà thường là được xử lý tại nhà. Khi bé chảy máu mũi, mọi người đều tìm đủ mọi cách để cầm máu. Tuy nhiên hầu hết chúng ta đã chưa xử trí đúng và hiệu quả trong trường hợp này.
Chảy máu mũi thường chia 2 nhóm:
- Chảy máu mũi trước: thường gặp (90%), dễ cầm máu tại nhà hoặc cơ sở y tế nhưng hay bị lặp lại làm gia đình lo lắng.
- Chảy máu mũi sau: ít gặp hơn, khó cầm máu tại nhà, nên nhập viện để được can thiệp bởi bác sĩ tai mũi họng.
Nguyên nhân
- Hay gặp: Chấn thương (ngã, va đập, đánh nhau, ngoáy mũi, xì mũi mạnh). Thời tiết lạnh và khô (độ ẩm giảm), trẻ ở trong phòng điều hòa lâu, hoạt động thể lực nặng. Bệnh nhân nhóm này thường được xử trí cầm máu tại nhà.
- Ít gặp: Trẻ nhét vật lạ vào mũi, viêm mũi dị ứng, viêm xoang, dị dạng mạch máu, sau phẫu thuật ở vùng mũi. Một số chảy máu mũi là triệu chứng của bệnh nguy hiểm như: sốt xuất huyết, xuất huyết giảm tiểu cầu, rối loạn chức năng đông máu, bệnh lý gan thận, suy tủy, ung thư máu, khối u trong mũi… Bệnh nhân nhóm này cần được đến khám tại bệnh viện.
Những sai lầm thường gặp trong việc sơ cứu trẻ khi bị chảy máu cam mà cha mẹ thường gặp:
- Cho bé nằm ra hoặc ngửa đầu ra phía sau để tránh máu chảy ra bên ngoài. Việc bạn cho con ngửa đầu ra phía sau sẽ khiến máu đi vào đường thở gây sặc, trẻ nuốt vào gây buồn nôn hoặc nhiễm khuẩn.
- Dùng tay bịt lỗ mũi của trẻ để không cho máu chảy ra bên ngoài. Khi bịt mũi trẻ như vậy sẽ khiến máu trào ngược ra phía sau.
- Nhiều cha mẹ lấy vội khăn, bông gạc nhét vào lỗ mũi của trẻ. Điều này không giúp cầm máu tốt mà còn khiến trẻ bị trào ngược ra phía sau, thậm chí không đảm bảo vệ sinh dễ gây nhiễm trùng.
- Dùng nước muối để rửa mũi quá nhiều gây rối loạn khả năng tiết chất nhầy bảo vệ mũi.
Cách xử lý khi con bị chảy máu cam:
Bước 1. Khi con bị chảy máu cam, trước tiên cha mẹ phải thật bình tĩnh tránh hốt hoảng, hãy trấn an, dỗ dành trẻ. Cha mẹ cho con ngồi xuống ghế, với trẻ bé đặt trẻ ngồi vào lòng người lớn, để đầu con hơi cúi về phía trước 1 chút, tránh cho máu chảy ngược về phía sau.
Bước 2: Dùng ngón cái và ngón trỏ ép cánh mũi hai bên lại trong thời gian khoảng 10 phút. Sau đó thả tay ra chờ đợi theo dõi nếu máu còn chảy thì lặp lại bước này 1 lần nữa. Sau khi làm 2 lần mà máu vẫn chảy phải khẩn trương đưa trẻ đến bệnh viện.
Bước 3: Sau khi sơ cứu, bạn để trẻ nằm nghỉ một lúc, nên đặt trẻ nằm nghiêng tránh để trẻ nuốt máu. Dùng khăn sạch, bông gạc sạch để thấm, lau ở bên ngoài mũi. Tuyệt đối không nhét gạc vào trong mũi trẻ.
Những trường hợp trẻ bị chảy máu cam cần đưa đến bệnh viện:
- Chảy máu cam kéo dài từ 15-20 phút chưa cầm và lượng máu chảy nhiều.
- Chảy máu cam sau khi bị chấn thương (VD: Ngã, đập đầu...).
- Trẻ thường xuyên bị chảy máu cam nhiều lần lặp đi lặp lại không rõ nguyên nhân.
- Trẻ bị chảy máu mũi kèm theo có những chấm, nốt đỏ hoặc mảng bầm tím trên da.
- Trẻ bị chảy máu mũi kèm với đi tiểu ra máu hoặc đi ngoài phân đen.
- Trẻ đang mắc các bệnh lý khác ảnh hưởng tới chức năng đông máu như bệnh gan, bệnh thận, bệnh hemophilia.
- Trẻ bị chảy máu mũi và kèm theo 1 trong những dấu hiệu sau:da mặt trông nhợt nhạt bất thường, đổ mồ hôi hoặc khôngphảnứng, sốt, bé quấy khóc nhiều, tim đập nhanh, khó thở, khạc hay nôn ra máu.
- Chảy máu cam ở trẻ dưới 2 tuổi
Các biện pháp dự phòng cho những trẻ hay bị chảy máu cam
- Nếu trẻ thường xuyên bị chảy máu mũi khi thời tiết lạnh và khô (mùa thu hoặc khi ở trong phòng điều hòa) nên sử dụng máy phun sương tạo ẩm trong nhà và dùng vaseline để xoahay nước muối sinh lý nhỏ hoặc xịt mũi cho bé nhằm giúp duy trì độ ẩm cho mũi.
- Làm vệ sinh mũi hàng ngày bằng nước muối sinh lý, cắt móng tay cho trẻ và nhắc trẻ không nên xì mũi hay dùng tay, vật cứng để ngoáy mũi.
- Chế độ ăn của trẻ cần đảm bảo đủ thành phần và các chất dinh dưỡng đặc biệt chú ý rau xanh và hoa quả để cung cấp vitamin C và các vitamin khác giúp tăng sức đề kháng, tăng sức bền thành mạch cho trẻ.
- Hướng dẫn trẻ khám sức khỏe định kỳ và thông báo cho bác sĩ tình trạng chảy máu mũi trong trường hợp trẻ đang dùng thuốc kháng đông hoặc đang dùng thuốc điều trị những bệnh lý khác để các bác sĩ chỉnh liều lượng thuốc và có biện pháp điều trị thích hợp.
ThS. Bùi Ngọc Hà, TS. Lê Thị Thúy Hằng
Bộ môn – Khoa Nhi – Bệnh viện Quân y 103
