- 1. Những vấn đề cơ bản về sốc điện và ứng dụng trên lâm sàng
Sốc điện (Electroconvulsive Therapy – ECT) là đưa một dòng xung điện ngoại lai, cộng hưởng với dòng điện não làm quá ngưỡng hoạt động của các tế bào thần kinh thùy trán hoặc thùy thái dương, tạo ra cơn co giật kiểu động kinh và một tình trạng hôn mê ngắn, xóa đi toàn bộ những chức năng hoạt động tâm thần được hình thành trong quá trình sống, cũng như các rối loạn tâm thần được hình thành trong quá trình bị bệnh. Sau ECT thì chỉ có các chức năng hoạt động tâm thần bình thường được phục hồi trở lại vì đó là các định hình khó thay đổi.
ECT gây mê là biện pháp sốc điện có sử dụng thuốc gây mê nhằm không gây nên cơn co cứng, co giật toàn thân mà vẫn giữ nguyên hiệu quả điều trị như sốc điện cổ điển.
Ngày nay, việc điều trị bệnh tâm thần có nhiều tiến bộ, nhiều phương pháp điều trị khác nhau lần lượt ra đời. Đặc biệt có rất nhiều thuốc hướng tâm thần, thuốc chống trầm cảm mới.., ngành Tâm thần cũng chuyển sang một giai đoạn mới trong sự phát triển chung của y học.
Tuy nhiên, trong một số trường hợp liệu pháp ECT điều trị một số rối loạn tâm thần là không thể thay thế như: bệnh nhân có ý tưởng và hành vi tự sát, bệnh nhân căng trương lực, bệnh nhân từ chối ăn, các bệnh nhân kháng thuốc. Ngoài ra còn chỉ định điều trị cho các bệnh nhân nghiện game online, nghiện cờ bạc, nghiện ma túy, rối loạn phân ly, bệnh parkinson…
Ở Việt Nam, hiện nay Bộ môn - Khoa Tâm thần, Bệnh viện Quân y 103 là nơi duy nhất thực hiện được “Kỹ thuật ECT gây mê” trong điều trị bệnh tâm thần. Bên cạnh đó vẫn tiếp tục duy trì Kỹ thuật ECT cổ điển kết hợp với dùng thuốc. Hàng năm, tại đây đã thực hiện hàng ngàn lượt sốc điện điều trị các rối loạn tâm thần cho bệnh nhân.
- 2. Minh họa ca bệnh:
Bệnh nhân nữ, 46 tuổi, khởi phát bệnh từ từ với triệu chứng mỏi mắt, luôn có cảm giác buồn ngủ, sụp mi…trước khi được điều trị tại Khoa Tâm thần - Bệnh viện Quân y 103 BN đã đi khám và điều trị tại 8 cơ sở y tế khác nhau nhưng bệnh không thuyên giảm.
Đầu tiên bệnh nhân đến viện mắt khám và được chẩn đoán khô giác mạc, bác sĩ kê đơn thuốc nhỏ mắt, điều trị ngoại trú 01 tuần nhưng không đỡ. Sau đó bệnh nhân có thêm các triệu chứng như đau rát, nhìn mờ, mắt có nhiều dỉ. Bệnh nhân vào nhập Bệnh viện Mắt. Tại đây được siêu âm mắt, soi đáy mắt, chẩn đoán: Viêm giác mạc sợi, nằm điều trị 01 tháng theo phác đồ, bệnh nhân được xác định khỏi viêm giác mạc, mắt hết mờ, không còn đau rát, không còn ra dỉ mắt. Tuy nhiên, trong quá trình nằm viện, hai mi mắt có biểu hiện sụp, bệnh nhân thường mở mắt được vào buổi sáng khoảng 15 tới 20 phút, sau khi làm xong các công việc vệ sinh cá nhân thì bị sụp mi hoàn toàn không thể mở được. Gia đình tiếp tục đưa bệnh nhân nhập khoa Thần kinh, bệnh viện X điều trị. Bệnh nhân được làm điện cơ, test nhược cơ, chụp CLVT sọ não đều không phát hiện tổn thương thực thể. Bệnh nhân vẫn sụp mi và không thể mở được mắt. Bệnh nhân nằm điều trị tại đây khoảng 01 tháng với chẩn đoán ra viện là: Rối loạn dạng cơ thể, rối loạn giấc ngủ. Tuy nhiên về nhà bệnh nhân uống thuốc theo đơn ngoại trú vẫn không mở được hai mắt. Tiếp theo đó, bệnh nhân được điều trị bằng Đông y và Châm cứu bấm huyệt, bệnh có tiến triển hơn, tuy nhiên bệnh nhân chỉ có thể mở mắt được khi nằm nghiêng và xem điện thoại, bệnh nhân có thể mở mắt được 4 tới 5 tiếng, chỉ cần đứng dậy là lại sụp mi. Bệnh nhân được chuyển đến Bệnh viện Quân y 103 khám và điều trị.
Sau khi nhập viện vào khoa Tâm thần, bệnh nhân được chẩn đoán: Liệt chức năng cơ mí mắt hai bên (rối loạn phân ly). Tại khoa, bệnh nhân được làm thủ thuật sốc điện. Sau sốc điện lần đầu tiên, bệnh nhân mở được mi mắt ngay lập tức, và không liên quan tới tư thế. Theo dõi sau sốc 30 phút bệnh nhân ổn định đưa về buồng bệnh, nhưng chỉ được khoảng 2-3 tiếng bệnh nhân lại nhắm mắt không mở ra được. Những lần sốc điện tiếp theo tuy thời gian mở mắt được dài hơn (khoảng 3-4h), nhưng tình trạng mắt không mở được vẫn tiếp diễn. Cho đến lần sốc điện thứ 7 thì bệnh nhân gần như mở mắt được cả ngày. Sau đó bệnh nhân tiếp tục được làm sốc điện đủ liệu trình là 12 lần (Một liệu trình sốc điện thường làm 8-12 lần) kết hợp với dùng thuốc hàng ngày thì bệnh nhân mở mắt và sinh hoạt bình thường. Bệnh nhân ổn định hoàn toàn, ra viện về tiếp tục điều trị củng cố theo đơn của bác sỹ Khoa Tâm thần, Bệnh viện Quân y 103.
TS. Đỗ Xuân Tĩnh - BM-Khoa Tâm Thần
