Tóm tắt
Nghiên cứu tác dụng điều trị kết hợp Y học coort truyền (YHCT) với Y học hiện đại (YHHĐ) của bài “DQXH-08” trong điều trị bệnh đột quỵ chảy máu não giai đoạn cấp tính trên 72 bệnh nhân (BN) tại khoa Đột quỵ (A14) Bệnh viện 103 từ tháng 12 - 2008 đến tháng 6 - 2009 chúng tôi nhân thấy:
- Có sự cải thiện về ý thức của 2 nhóm BN sau 8 ngày điều trị, theo thang điểm Glasgow khác biệt có ý nghiã thống kê với p<0,01.
- Tình trạng lâm sàng đánh giá theo thang điểm Orgogozo của nhóm có dùng thuốc kết hợp cao hơn có ý nghĩa thống kê so với nhóm không dùng thuốc kết hợp với p<0,05.
- Ở nhóm dùng thuốc kết hợp, các triệu chứng tăng huyết áp, đau dầu, rối loạn giấc ngủ, táo bón và rối loạn dinh dưỡng giảm rõ rệt hơn so với nhóm không dùng thuốc kết hợp. Sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với p<0,05 và p<0,01.
- Không thấy có các tác dụng không mong muốn ở nhóm dùng thuốc kết hợp.
Từ khoá: Đột quỵ chảy máu não; Bài thuốc DQXH-08.
Summary
To determine the therapeutic effect of DQXH- 08 combined with chemical drugs in treating acute stage of hemorrhagic stroke, the study was carried out on 72 patients at Stroke department of 103 Hospital from December 2008 to June 2009. The result showed that:
- There was a statistical mental improvement evaluated by Glasgow scale in group using DQXH-08 after 8 days treatment (p<0.05).
- Clinical status evaluated by Orgogozo scale of group using DQXH-08 was statistically significant higher (p<0.05).
- Clinical symptoms including hypertension, headache, sleep disorders, constipation and nutritional disorders were reduced significantly in group treated with traditional regimen (p<0.05 and p<0.01).
- No side effect were found in patient group using DQXH- 08.
Key words: Hemorrhagic stroke; DQXH-08 traditional regimen.
Đặt vấn đề
Đột quị não (ĐQN) theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) là một hội chứng lâm sàng được đặc trưng bởi sự mất cấp tính chức năng của não, thường khu trú, tồn tại trên 24 giờ hoặc tử vong trong vòng 24 giờ, thương tổn thần kinh tương ứng vùng mạch máu nuôi dưỡng bị tổn thương, không do chấn thương. Đây là nhóm bệnh có tỷ lệ tử vong cao thứ ba trong số các bệnh và là nguyên nhân hàng đầu gây tàn phế. Đột quị chảy máu não (ĐQCMN) là một thể trong đột quị não do vỡ mạch máu, máu chảy vào tổ chức não gây nên. Cùng với sự phát triển của khoa học và kỹ thuật, việc chẩn đoán và điều trị bệnh đã đạt được một số thành tựu. Tuy nhiên việc nâng cao kết quả điều trị, giúp bệnh nhân nhanh chóng phục hồi ý thức và cải thiện các triệu chứng lâm sàng đặc biệt trong giai đoạn cấp vẫn là vấn đề cần quan tâm. Việc kết hợp YHHĐ với YHCT là một hướng phát triển đúng đắn nhưng hiện nay vẫn chưa có nhiều nghiên cứu về vai trò của các bài thuốc YHCT trong lĩnh vực này. Do vậy chúng tôi tiến hành đề tài nghiên cứu này nhằm mục tiêu đánh giá tác dụng điều trị kết hợp với YHHĐ trong điều trị bệnh đột quỵ xuất huyết não ở giai đoạn cấp tính của bài thuốc DQXH-08.
Đối tượng và phương pháp nghiên cứu
- 1. Chất liệu nghiên cứu
Bài thuốc DQXH-08 gồm các vị thuốc: Đan sâm, Thuỷ xương bồ, Hoàng kỳ, Qui vĩ, Bach truật, Ngũ vị tử, Thiên ma, Câu đằng, Hoàng cầm, Đỗ trọng, Bạch cương tàm, Đại hoàng, Sa nhân, Tam thất, Hồng hoa, Ngưu tất, Trạch tả, Thạch quyết minh. Bài thuốc được tổ chức dạng thang thuốc sắc. Dược liệu được khoa dược Bệnh viện 103 bào chế và cung cấp theo tiêu chuẩn của dược điển Việt nam.Mỗi bệnh nhân ngày uống 02 lần, mỗi lần 120ml.
2. Đối tượng
72 bệnh nhân được chẩn đoán xác định đột quỵ chảy máu não, điều trị tại khoa Đột quỵ ((A14) Bệnh viện 103 và được phân chia ngẫu nhiên thành 2 nhóm tương ứng về mặt lâm sàng:
- Nhóm I: 36 BN được dùng thuốc theo phác đồ YHHĐ đơn thuần
- Nhóm II: 36 BN được dùng theo phác đồ YHHĐ có kết hợp với bài thuốc DQXH-08.
3. Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu tiến cứu ngắn hạn, có đối chứng trước và sau điều trị.
- Tiêu chuẩn lựa chọn BN: Các bệnh nhân được chẩn đoán xác định ĐQXHN giai đoạn cấp theo tiêu chuẩn của WHO.
- Tiêu chuẩn loại trừ: BN được chẩn đoán là ĐQN ở các thể: chảy máu khoang dưới nhện, chảy máu ngoài và dưới màng cứng và các thể không đặc hiệu; chảy máu não do chấn thương, do các bệnh lý chảy máu, dị dạng mạch máu, u não, bệnh máu ác tính; nhồi máu não; BN có hôn mê sâu, ý thức được đánh giá bằng thang điểm Glasgow có tổng điểm < 06 điểm; BN không tự nguyện hợp tác nghiên cứu, điều trị không đủ, không đúng thời gian và phác đồ nghiên cứu.
- Các tiêu chuẩn đánh giá:
+ Đánh giá sự phục hồi ý thức bằng thang điểm Glasgow
+ Đánh giá tình trạng lâm sàng theo thang điểm Orgogozo
+ Đánh giá các tác dụng ngoại ý của thuốc theo tỷ lệ các biến chứng
+ Đánh giá sự hồi phục của các triệu chứng lâm sàng.
- Xử lý số liệu: theo các phương pháp thống kê y sinh học, sử dụng phần mềm Epi Info 6.0.
- Thời gian tiến hành nghiên cứu từ tháng 12 - 2008 đến tháng 6-2009
KẾT QỦA VÀ BÀN LUẬN
1. Đặc điểm lâm sàng chung
* Đặc điểm về tuổi và giới: 72 BN nghiên cứu gồm 47 nam (65,28%) và 25 nữ (34,72%) phân bố trong các độ tuổi như sau:
- ≤ 50 tuổi: 7 BN (9,72%).
- 51 - 60 tuổi: 21 BN (29,17%).
- 61 - 70 tuổi: 29 BN (40,28%).
- > 70 tuổi: 15 BN (20,83%).
Tỷ lệ BN nam/nữ là 1.88/1. Tỷ lệ này cũng phù hợp với các tác giả đã nghiên cứu trước đây. Độ tuổi 51 - 70 mắc bệnh chiếm tỷ lệ cao (69,45%).
* Đặc điểm về yếu tố nguy cơ gây chảy máu não:
- Tăng huyết áp chiếm tỷ lệ cao: 53 BN (73,61%).
- Rối loạn chuyển hoá Lipit: 40 BN (55.56%).
- Thay đổi thời tiết đột ngột: 21 BN (29,17%).
- Nghiện rượu và uống rượu nhiều: 15 BN (20,83%).
Kết quả cho thấy các yếu tố nguy cơ kết hợp tương đối cao nên việc dự phòng các yếu tố nguy cơ và khuyến cáo BN tuân thủ nghiêm chế độ dự phòng và điều trị là hết sức cần thiết.
2. Kết quả điều trị
Với các BN ĐQN, việc theo dõi ý thức có ý nghĩa tiên lượng bệnh. Đánh giá việc hồi phục của BN bằng thang điểm Glasgow cho thấy từ ngày thứ 4 đến ngày thứ 8, ý thức của BN có sự cải thiện rõ rệt ở cả hai nhóm trong đó nhóm I còn 12 BN rối loạn ý thức và ở nhóm II còn 5 BN. Sự khác biệt về tình trạng ý thức ở hai nhóm có ý nghĩa thống kê với p<0,05. Như vậy sự kết hợp thuốc YHCT giúp làm BN tỉnh nhanh hơn.
Thang điểm Orgogozo đánh giá tình trạng lâm sàng của BN dựa vào nhiều yếu tố (ý thức, vận động mặt, trương lực cơ…) nên có ý nghĩa với việc theo dõi BN ở giai đoạn cấp. Sau điều trị có sự tăng lên về điểm Orgogozo ở cả hai nhóm có ý nghĩa thống kê với P<0,05. Nhóm điều trị kết hợp YHCT có sự cải thiện lâm sàng theo thang điểm này rõ rệt hơn với P < 0,05. Điều này cho thấy hiệu quả tốt của bài thuốc với tác dụng thanh nhiệt thông phủ, bình can tức phong, hoạt huyết chỉ huyết và tỉnh thần theo lý luận Đông y và phù hợp với kết quả nghiên cứu của nhiều tác giả Trung Quốc [5],[6],[7].
Các triệu chứng gồm THA, đau đầu, rối loạn cảm giác nông và sâu, rối loạn giấc ngủ, táo bón đều thuyên giảm so với trước điều trị ở cả hai nhóm một cách có ý nghĩa (P<0,05). Tuy nhiên, với các BN có dùng thuốc DQXH- 08 thì các triệu chứng THA, đau đầu, rối loạn giấc ngủ, táo bón giảm rõ hơn so với các BN không được dùng thuốc một cách có ý nghĩa với P<0,05. Có sự cải thiện này một phần có tác dụng có lợi của các vị thuốc trong bài thuốc như tác dụng chống táo bón của Đại hoàng, tác dụng hoạt huyết, lương huyết, chỉ huyết của Đan sâm, Ngưu tất, Hồng hoa, Tam thất…
- Rối loạn cảm giác nông và sâu sau điều trị cả 2 nhóm tương đương nhau (P>0,05), điều này cho thấy tình trạng bệnh lý này cần phải có thời gian kéo dài mới hồi phục rõ.
* Kết quả về tác dụng không mong muốn của thuốc
Các tác dụng ngoại ý không thấy trên tất cả các bệnh nhân của nhóm II. Tuy thời gian dùng thuốc còn ngắn nhưng bước đầu cho thấy tính an toàn của bài thuốc khi sử dụng trên lâm sàng. Cần có thêm những nghiên cứu sâu hơn hơn với cỡ mẫu lớn hơn để đánh giá tính an toàn của bài thuốc.
Kết luận
Tiến hành nghiên cứu tác dụng của bài thuốc DQXH-08 trên 72 BNđột quỵ chảy máu não tại Khoa đột quỵ, Bệnh viện 103 chúng tôi nhận thấy: bài thuốc có tác dụng hỗ trợ cải thiện tốt ý thức và các triệu chứng lâm sàng chung của BN trong giai đoạn cấp của bệnh, trong đó:
- Từ ngày thứ 4 đến ngày thứ 8 rối loạn ý thức đạt tỷ lệ cao 86,11% so với nhóm không dùng thuốc( 66,67%) vơi p<0,05.
- Điểm Orgogozo trung bình để đánh giá tình trạng lâm sàng của BN ở nhóm kết hợp YHCT sau điều trị là 71,18 ± 18,91, cao hơn nhóm điều trị YHHĐ đơn thuần (65,91± 16,66) với P<0,05.
- Huyết áp sau điều trị của nhóm kết hợp YHCT ổn định hơn nhóm điều trị YHHĐ đơn thuần (P<0,05).
- Có sự cải thiện các triệu chứng lâm sàng như: đau đầu, táo bón, rối loạn giấc ngủ một cách có ý nghĩa thống kê sau dùng thuốc.
Tài liệu tham khảo
1. Lê Đức Hinh, Đàm Duy Thiên. Một số thang điểm lượng giá chức năng thần kinh. Tai biến mạch máu não hướng dẫn chẩn đoán và sử trí. Nhà xuất bản y học. 2008, tr. 662 - 647.
2. Trần Văn Kỳ. Tai biến mạch máu não. Đông tây y điều trị bệnh tim mạch. Nhà xuất bản Y học. 2002, tr. 7- 24.
3. Jens O. Heidenreich and Jeffrey L. Sunshine (2008). Stroke Imaging. Thrombus and Stroke. 2008, pp. 81 - 98.
4. Jorge M; Gustavo S; Sandra L; Raul C; Roberto E. Multiple Simultaneous Intracerebral Hemorrhages. Arch Neurol. 2001,Vol 58, Apr, pp. 629 – 631.
5. Lý Thanh, Trương Vĩ, Đinh Chấn Hoa. Kết quả điều trị của viên An cung ngưu hoàng hoàn đối với 34 bệnh nhân bị đột quỵ não. Tạp chí Trung y Hà Bắc. 2005, 27 (01), tr. 13 -16.
6. Từ Diên Ngọc, Diệp Tiểu Anh, Trần Hồng Mạn. Kết quả điều trị kết hợp của Naloxone, dịch truyền Tỉnh não tĩnh và viên An cung ngưu hoàng hoàn điều trị bệnh nhân đột quỵ xuất huyết não. Tạp chí Trung Hoa Trung tây y. 2008, 1 (01), tr. 43.
7. Trương Xuân Ni (2006). Nghiên cứu bài Bổ dương hoàn ngũ thang kết hợp với phương pháp Lase điều trị 88 trường hợp đột quỵ não thể khí hư huyết ứ. Tạp chí Trung Tây y kết hợp điều trị bệnh tim mạch – não. 2006, số 10, tr. 78.
TS. Trần Quốc Bảo
BS CKII: Vũ Huy Hải
