Trong sự nghiệp đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo, nước ta ngày càng hội nhập quốc tế sâu rộng, trong đó có lĩnh vực hợp tác quốc phòng với các nước trong khu vực và trên thế giới. Trong khuôn khổ hợp tác về quốc phòng năm 2013 với các nước trong Hiệp hội ASEAN với các đối tác, lần đầu tiên quân đội ta tham gia diễn tập quốc tế về Hỗ trợ nhân đạo và cứu trợ thảm họa kết hợp quân y (ADMM+) Asean Deffence Minister's Meeting-Plus) tại Brunei và sau đó cúng ta là chủ nhà tổ chức cuộc diễn tập tương tự.
Đây là hai cuộc diễn tập dựa trên sự kết hợp hoạt động của Nhóm chuyên gia về hỗ trợ nhân đạo và cứu trợ thảm họa và Nhóm chuyên gia về quân y của một số nước ASEAN và các đối tác (Mỹ, Australlia, Trung Quốc) (viết tắt là ADMM+ tức Asean Deffence Minister's Meeting-Plus) trong năm 2013. Mục tiêu cuộc diễn tập nhằm tăng sự hiểu biết lẫn nhau và mối quan hệ giữa quân đội, các nước thành viên ASEAN và đối tác thông qua các hoạt động giao lưu, trao đổi chuyên môn, diễn tập thực binh; đồng thời, tăng cường khả năng phối hợp giữa quân đội các nước trong các tình huống thảm họa, từ đó thúc đẩy phát triển trên thực tế quan hệ hợp tác giữa các đối tác trong và ngoài khối ASEAN.
1. Cuộc diễn tập ở Brunei
Tham gia cuộc diễn tập này, quân đội ta cử 13 người gồm lực lượng quân y và công binh. Lực lượng quân y gồm 07 đồng chí: Bệnh viện TWQĐ 108 có 03 đồng chí, Bệnh viện quân y 103 có 1 đồng chí, Viện Vệ sinh phòng dịch Quân đội 01 đồng chí, Bệnh viện quân y 354 có 01 đồng chí, Bệnh viện quân y 105 có 01 đồng chí. Lực lượng công binh gồm có 6 đồng chí của Tiểu đoàn 13/Bộ Tư lệnh Công binh. Đó là những sỹ quan trẻ, được đào tạo cơ bản, có kinh nghiệm nhất định và được lựa chọn kỹ càng.
Đối với các sỹ quan trẻ nói chung, các bác sĩ quân y trẻ nói riêng, đây vừa là vinh dự lớn vừa là trách nhiệm nặng nề. Bởi chúng tôi đại diện cho Quân đội ta, lần đầu tiên tham gia diễn tập quốc tế (thực binh) về cứu hộ, cứu nạn hỗ trợ nhân đạo ở nước ngoài. Đồng thời là cơ hội để giao lưu, trao đổi, học hỏi tri thức mới, trau dồi hoàn thiện các kỹ năng cần thiết phục vụ cho nhiệm vụ của quân đội, của đất nước và tham gia các hoạt động đối ngoại về quốc phòng ngày càng phát triển sâu rộng. Vì vậy, các thành viên trong đội, thầm hứa và quyết tâm hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao.
Để chuẩn bị cho cuộc diễn tập, từ tháng 5-6/2013, dưới sự chỉ đạo của các cơ quan chức năng Bộ Quốc phòng, toàn đội không quản ngại thời tiết khắc nghiệt của đất Sơn Tây (Hà Nội) đã tập luyện miệt mài nhằm hoàn thiện các kỹ năng và phối hợp chặt chẽ các lực lượng trong xử trí các tình huống giả định trong kịch bản cuộc diễn tập. Tuy đến từ các đơn vị khác nhau, điều kiện hoàn cảnh làm việc, chuyên môn không giống nhau, nhưng cùng chung một chí hướng và quyết tâm cao, vì vậy các thành viên trong đội luôn đoàn kết cùng nhau khắc phục khó khăn và đã hòa nhập, phối hợp hiệp đồng công tác chặt chẽ và hiệu quả. Chúng tôi ý thức rằng mọi hoạt động và khả năng tác nghiệp chuyên môn của đội thể hiện danh dự của quốc gia và quân đội ta nên ai cũng cố gắng trong chuẩn bị và bước vào luyện tập với ý thức tự giác và trách nhiệm cao. Những bác sĩ quân y với làn da “văn phòng” và các đồng chí công binh vốn làn da nâu rắn rỏi, giờ đều đen cháy bóng như nhau. Ngày 7 tháng 6/2013 toàn đội nhận lệnh lên đường. Vương quốc Brunei tuy không xa nhưng vẫn đội vẫn phải quá cảnh qua đất nước Malaysia. Đặt chân xuống vương quốc xa lạ trời đã tối, song vẫn được quân đội nước bạn đón tiếp rất nhiệt tình và chu đáo. Nơi tập trung lực lượng diễn tập dành cho các nước được chia làm 2 khu vực là Penajong và Gadong. Đội Việt Nam ở tại Gadong cách khu vực luyện tập là Mentiri gần tám chục cây số. Nơi ăn chốn ở được quân đội nước bạn bố trí hết sức tiện nghi và chúng tôi nhanh chóng làm quen với điều kiện sống mới.
Rất nhiều công việc cần được triển khai ngay khi ổn định: Nắm bắt địa bàn nơi ở, nơi làm việc, nơi luyện tập, lịch công tác, giờ giấc sinh hoạt, triển khai trang thiết bị mang theo... mọi việc phải được thực hiện và thông qua Ban tổ chức nước chủ nhà cũng như hiệp đồng cùng các nước bạn một cách chặt chẽ.
Đúng 5 giờ sáng, căn cứ lục quân Penajong bắt đầu ngày mới. Các lực lượng thực binh các nước tham gia diễn tập, trong đó có đội quân đội ta có mặt ở sân thể thao bắt đầu bài tập chạy 3.000 m hoặc bơi lội đường dài rèn luyện thể lực giữ sức khỏe bền bỉ, dẻo dai. Sau đó là bữa ăn sáng diễn ra khẩn trương. Thức ăn tự chọn, tuy có khác lạ so với Việt Nam, nhưng mọi người đều cảm thấy ngon miệng. Càng gần đến ngày thực binh chính thức, những câu chuyện bông đùa cũng thưa dần, ai cũng biết nhiệm vụ quan trọng đang ở phía trước.
Quá trình diễn tập diễn ra với nhiều nội dung, trên nhiều địa bàn khác nhau, tùy theo kịch bản, trong đó đặc biệt là kịch bản “Cơn bão đi qua một vùng đã quy định và tàn phá khu vực đó gây nên thảm họa lũ lụt và sập đổ công trình”.
Đội Việt Nam được phân công nhiệm vụ tìm kiếm, hỗ trợ và cứu chữa bước đầu cho các nạn nhân trong các công trình bị sập đổ. Hơn một tấn trang bị mang theo rất quan trọng cho luyện tập và diễn tập nên phải được kiểm tra kỹ lưỡng từng khâu. Mỗi người một việc, nhanh chóng vận chuyển thiết bị lên xe và bắt đầu hành quân dưới sự chỉ huy của Trung tâm điều hành cuộc diễn tập.
Khu vực Mentiri có 7 nước cùng thực binh và cũng là nơi huấn luyện của đội Việt Nam. 10 ngày có mặt tại Brunei, đội Việt Nam mất 4 ngày bố trí tại thực địa. Nắng nóng thao trường có lúc lên đến 39-400c nhưng không làm giảm quyết tâm của toàn đội.
Ngày hợp luyện, thao trường Mentiri sôi động. Bên trái về phía trước đội Việt Nam là lực lượng quân y của Quân đội Mỹ triển khai Trạm quân y. Phía bên phải, có lực lượng cứu hộ của Thái Lan gồm hàng trăm người với trang thiết bị khá hiện đại đang chuẩn bị cho lần tập đầu tiên. Ở phía sau là đội chủ nhà Brunei, họ triển khai cả các đội chó nghiệp vụ tìm kiếm nạn nhân theo giả định. Trên không, những chiếc trực thăng chở đội kết hợp đa quốc gia thả lực lượng tìm kiếm xuống các vị trí đã được trinh sát từ trước. Lực lượng các nước phối hợp trong tìm kiếm và cứu chữa bước đầu rất ăn ý.
Chỉ huy hai phân đội công binh và quân y Việt Nam nhanh chóng triển khai lực lượng. Toàn đội khẩn trương tìm kiếm phát hiện và đưa nạn nhân từ khu nhà bị sập đổ về khu vực quân y.
Thành thục, nhuần nhuyễn và nhịp nhàng, tổ công binh mang các thiết bị chuyên dụng cơ động tiếp cận vị trí nhà sập, trinh sát phát hiện, tiến hành khoan cắt, kê kích các khối bê tông để đưa nạn nhân ra ngoài. Tiếng máy khoan bê tông nổ giòn, tiếng bước chân rầm rập. Khẩu lệnh vang lên từ các hướng... Tổ quân y tiếp nhận người bị thương do công binh đưa về và cứu chữa nạn nhân từ nơi khác đưa đến (do người nước bạn đóng thế). Toàn đội giao tiếp bằng Tiếng Anh khá thành thạo.
Mọi hành động của đội Việt Nam rất nhanh chóng, khẩn trương và dứt khoát đã gây thu hút nhiều phóng viên của các nước bạn. Các đội bạn cũng phối hợp hiệp đồng rất ăn ý.
Điều chúng tôi lưu tâm và quan sát là công tác điều hành, bố trí lực lượng... của các đội bạn tính chuyên nghiệp rất cao. Mục tiêu mà quân y các nước tham gia diễn tập lần này là sự hòa nhập, nâng cao khả năng phối hợp trong giải quyết tình huống thảm họa. Đây cũng là vấn đề mà phân đội quân y của ta tập trung tìm hiểu, học tập sâu. Vì vậy, sau mỗi buổi diễn tập, các phân đội quân y các nước thường tổ chức trao đổi kinh nghiệm và tự rút kinh nghiệm để ngày hôm sau, tình huống sau đạt kết quả tốt hơn.
Sau 10 ngày, cuộc diễn tập kết thức thắng lợi, Đội Việt Nam được Ban tổ chức đánh giá hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Các thành viên đội Việt Nam ai cũng thấy mình lớn hơn, vững vàng bởi những tri thức mới và những bài học kinh nghiệm mới tích lũy được sau những ngày diễn tập trên nước bạn Brunei.
2. Cuộc diễn tập ở Suối hai
Sau cuộc diễn tập tại Vương quốc Brunei, nước ta đã đăng cai tổ chức cuộc diễn tập tiếp theo tại Suối Hai, Ba Vì, Hà Nội (ARDEX13). Đây là cuộc diễn tập với quy mô lớn, huy động trên 2.500 người cùng nhiều phương tiện trang bị... nhằm: Luyện tập, đánh giá và rà soát quy trình SASOP (), tạo điều kiện cho nước chủ nhà và các nước thành viên ASEAN, các cơ quan liên quan của Liên hợp quốc, các tổ chức quốc tế có liên quan có thể hợp tác chặt chẽ và hiệu quả trong xử lý với thảm họa lớn.
Quy mô diễn tập về quân y đó là hỗ trợ quân y mức 1 cho các tình huống thảm họa do bão lũ, sập đổ công trình, và rò rỉ hóa chất và hỗ trợ quân y mức 2, cứu trợ thảm họa kết hợp quân dân y mức 2, cứu trợ thảm hỏa kết hợp quân dân y.
Từ đầu tháng 10/2013 lực lượng gồm quân y, công binh, phòng hóa đã có mặt tại Suối Hai. Theo kịch bản khoảng 1 giờ 00 ngày 20 tháng 10 năm 2013 một trận siêu bão có tên quốc tế là Neptune với cường độ gió cấp 12,13 giật cấp 14, 15 đổ bộ vào địa bàn các tỉnh đồng bằng Bắc bộ Việt Nam (Từ Quảng Ninh đến Thanh Hóa). Mưa lên trên diện rộng gây ngập lụt nghiêm trọng làm một số tuyến đê thuộc hệ thống sông Hồng, sông Thái Bình bị vỡ, nhiều công trình và khu công cộng bị chìm trong lũ từ 1,5 - 2 m, hệ thống giao thông đường bộ và đường sắt bị hư hại nặng. Sân bay Nội Bài và một số sân bay khác thuộc Cụm hàng không miền Bắc phải tạm dừng hoạt động và chỉ đảm bảo hoạt động cho cứu trợ nhân đạo.
Theo báo cáo của các địa phương đã có khoảng 2000 người chết, 500 người mất tích và hàng chục người mất nhà cửa đang cần cứu trợ khẩn cấp. Chính phủ Việt Nam đã công bố tình trạng khẩn cấp chỉ đạo các Bộ, ngành, địa phương khẩn trương triển khai các biện pháp cứu người, ứng phó khắc phục hậu quả do bão gây ra. Do vượt quá khả năng ứng phó, Chính phủ Việt Nam kêu gọi các nước ASEAN trợ giúp.
Về phương hướng và kế hoạch cuộc diễn tập này cơ bản giống như cuộc diễn tập ở Brunei nhưng quy mô lớn nhất khối ASEAN từ trước đến nay. Là nước chủ nhà, chúng ta phải chuẩn bị trên thực địa tất cả các tình huống. Đặc biệt, về quân y lần này, chúng ta tổ chức bảo đảm quân y đến mức 2 nên có cả bệnh viện dã chiến. Tuy là lần đầu tiên đăng cai tổ chức dienx tập, nhưng Việt Nam đã có kinh nghiệm thực tiễn, kinh nghiệm từ cuộc diễn tập (trong nước) trước đây và diễn tập tại Brunei vừa qua nên mọi hoạt động diễn ra chu đáo, trơn tru, được bạn bè quốc tế đánh giá cao.
Diễn tập thực binh gồm 4 nội dung: Sơ tán và cứu trợ khẩn cấp nhân dân vùng ngập lụt; tìm kiếm cứu nạn sập đổ công trình, ứng phó với sự cố hóa chất độc hại tràn ra từ một nhà máy hóa chất bị ảnh hưởng của cơn bão; tổ chức hỗ trợ y tế mức 1 và mức 2. Các lực lượng cứu trợ đến từ các nước ASEAN hỗ trợ Việt Nam tìm kiếm cứu nạn sập đổ công trình, ứng phó với sự cố hóa chất và hỗ trợ y tế. Riêng nội dung diễn tập sơ tán và cứu trợ khẩn cấp nhân dân vùng ngập lụt do Việt Nam đảm trách với tình huống giả định cứu trợ khẩn cấp 800 người dân.
Lực lượng quân y tham gia diễn tập ARDEX-13 đã cùng các lực lượng khác thực hiện theo đúng kế hoạch, kịch bản, bảo đảm chất lượng, an toàn, đạt được mục đích, yêu cầu đề ra. Tính kỷ luật, chính quy, tình hữu nghị, trình độ chuyên môn cao cùng tính chuyên nghiệp trong từng hành động và tình huống cũng được duy trì trong suốt quá trình diễn tập… đã góp phần thể hiện vị thế, uy tín của Quân đội Nhân dân Việt Nam nói chung và ngành Quân y nói riêng
Để thực hiện nhiệm vụ hỗ trợ y tế mức 2, Bệnh viện dã chiến 105 được xác định phạm vi cứu chữa là cứu chữa cơ bản và chuyên khoa, gồm các nội dung:
- Hồi sức tích cực những nạn nhân nặng, chuẩn bị nạn nhân chuyển về tuyến sau.
- Tiến hành các biện pháp kỹ thuật tối khẩn cấp cho những nạn nhân bị đe dọa tính mạng: Chống ngạt thở; khâu vết thương ngực hở; chọc hút máu - khí phế mạc, mở khí quản, cố định lưỡi; phẫu thuật bụng khi có vết thương thấu bụng gây tổn thương tạng; thực hiện các cấp cứu ngoại khoa về bụng (viêm ruột thừa cấp, mổ thăm dò...).
- Thực hiện các biện pháp vô cảm để phẫu thuật cho các nạn nhân (gây tê cục bộ hoặc gây mê).
- Điều trị sốc đến tạm thời ổn định.
- Điều trị các bệnh lý nội khoa thông thường, bệnh truyền nhiễm; tiến hành xử lý vệ sinh môi trường khi cần thiết.
- Điều trị nha khoa cơ bản.
- Khám bệnh, cấp thuốc điều trị ngoại trú cho nhân dân vùng ngập lụt.
Kết thúc cuộc diễn tập Ban chỉ đạo đánh giá: Sự chỉ đạo sát sao của các cấp chính quyền và các Cục, Bộ, ngành có liên quan; huấn luyện tỉ mỉ, kĩ càng bám sát với nội dung yêu cầu. Đã triển khai nhân lực và trang thiết bị phù hợp với quy định của quốc tế và điều kiện của Việt Nam, có tính cơ động cao nhưng vẫn đảm bảo được yêu cầu chuyên môn. Hiệp đồng tốt giữa lực lượng quân y với các lực lượng khác (hậu cần, công binh, phòng hóa...), phối hợp với Học viện Quân y xây dựng kịch bản, hướng dẫn luyện tập động tác cơ bản chuẩn mực, đúc rút thành kinh nghiệm và xây dựng thành giáo án đưa vào giảng dạy và huấn luyện trong Bộ môn Tổ chức chỉ huy quân y và Bộ môn-Khoa Ngoại dã chiến tạo tiền đề trong công tác hỗ trợ nhân đạo và cứu trợ thảm họa kết hợp quân dân y.
Việt Nam là nước nằm trong vùng trọng điểm bão lụt, thiên tai; là một trong 5 nước chịu ảnh hưởng nặng nề của sự biến đổi khí hậu toàn cầu. Vì vậy, việc chủ động và hợp tác quốc tế về phòng chống thảm họa là nhiệm vụ chiến lược. Đối với Quân đội, Chính phủ ta xác định là lực lượng nòng cốt cùng toàn dân thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm cứu nạn, phòng chống và hạn chế tối đa thiệt hại do thiên tai, thảm họa. Bộ Quốc phòng xác định đây là nhiệm vụ chiến đấu trong thời bình hiện nay. Để đáp ứng tốt hơn khi có tình huống, từ hai cuộc diễn tập quốc tế ở Brunei và Suối Hai, Việt Nam năm 2013, theo chúng tôi cần quan tâm giải quyết một số vấn đề sau:
Một là, phối hợp hiệp đồng chặt chẽ với các đối tác, đặc biệt là nước chủ nhà trong nắm ý định, kịch bản cuộc diễn tập làm cơ sở chủ động chuẩn bị mọi mặt tham gia diễn tập có hiệu quả. Cơ quan chức năng giúp Bộ Quốc phòng cần có những cán bộ giỏi về chuyên môn, ngoại ngữ, khả năng ngoại giao... để giúp thực hiện vấn đề này. Trong các cuộc diễn tập vừa qua, do là lần đầu tiên tham gia thực binh ở nước ngoài và đăng cai tổ chức diễn tập quốc tế quy mô lơn nhất chúng ta thực hiện vấn đề này còn bỡ ngỡ nhất định nên có nội dung đội ta phối hợp với các đối tác chưa chặt chẽ (chẳng hạn, lẽ ra không cần mang nhà bạt sang Brunei).
Hai là, chuẩn bị chu đáo về nhân sự tham gia cuộc diễn tập. Rồi đây sẽ có nhiều cuộc diễn tập, các lực lượng tham gia gìn giữ hòa bình của Liên Hiệp quốc và hợp tác quốc tế xử trí các tình huống thảm họa trong khu vực và thế giới, việc chuẩn bị nhân sự chất lượng cao có ý nghĩa quyết định kết quả hợp tác. Trên cơ sở nền tảng được đào tạo cơ bản, cần có các khóa bổ sung kiến thức kỹ năng cần thiết, đặc biệt là ngoại ngữ. Vừa qua thành phần tham gia đội quân đội ta là các sỹ quan trẻ được lựa chọn kỹ lưỡng (các binh sỹ của ta chưa đáp ứng về chuyên môn, nhất là ngoại ngữ) và đội đã có khóa luyện tập 1 tháng trước khi sang nước bạn nên đáp ứng tốt yêu cầu nhiệm vụ cuộc diễn tập. Ngược lại, các đội bạn mỗi tổ chỉ có 1 hoặc 2 sỹ quan còn chủ yếu là binh sỹ, lực lượng của họ rất chuyên nghiệp và giỏi ngoại ngữ, tự tin trong xử trí các tình huống.
Ba là, cần từng bước hiện đại hóa các trang thiết bị chuyên dụng đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Thảm họa, thiên tai có nhiều dạng, nhiều tình huống mà yêu cầu triển khai xử trí rất khẩn trương nhằm hạn chế tối đa thiệt hại cho cộng đồng. Quá trình đó có sự phối hợp của nhiều lực lượng và có khi là lực lượng đa quốc gia, trong đó phương tiện trang bị của nước chủ nhà là chính. Riêng trang bị chuyên dụng của từng lực lượng, từng nhóm do mỗi nước thành viên đảm nhiệm. Để nâng cao hiệu quả thực hiện nhiệm vụ, cần có lộ trình hợp lý đầu tư để hiện đại hóa các trang bị này theo chuẩn mực chung của các nước trong hiệp hội và quốc tế.
Bốn là, cần nghiên cứu bổ sung vào chương trình đào tạo của các trường đại học trong và ngoài quân đội về các vấn đề cơ bản trong tìm kiếm cứu nạn, phòng chống và giảm nhẹ hậu quả thiên tai, thảm họa, hợp tác quốc tế về hỗ trợ nhân đạo. Hiện nay, chúng ta thiếu sự chỉ đạo thống nhất nên nhận thức, kỹ năng, khả năng đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ của cán bộ chưa cao, mỗi khi có nhiệm vụ phải tổ chức huấn luyện bổ sung.
Năm là, nâng cao chất lượng hiệu các cuộc diễn tập trong nước về tìm kiếm cứu nạn, phòng chống và giảm nhẹ hậu quả thiên tai, thảm họa làm cơ sở hội nhập hợp tác quốc tế có hiệu quả khi diễn tập quốc tế và có tình huống. Theo đó cơ quan chức năng cần nghiên cứu, tham mưu đề xuất cho các Bộ, địa phương xây dựng các kịch bản, kế hoạch điều hành, chuẩn bị lực lượng, phương tiện... bảo đảm diễn tập sát thực tiễn Việt Nam và xu hướng quốc tế về vấn đề này.
Với xu thế hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng của Việt Nam, trong đó có các hoạt động tham gia gìn giữ hòa bình; hỗ trợ nhân đạo và cứu trợ thảm họa; việc nâng cao trình độ tổ chức, chuyên môn nghiệp vụ trong công tác của lực lượng chuyên trách này càng trở nên cấp thiết, góp phần giúp đỡ các nạn nhân bớt đi phần nào nỗi thống khổ do thiên tai, thảm họa gây ra. Những kinh nghiệm lần đầu tiên quân đội ta tham gia thực binh trong hai cuộc diễn tập quốc tế về hỗ trợ nhân đạo và cứu trợ thảm họa tại Brunei và Suối Hai năm 2013 vì thế càng có ý nghĩa để chúng ta hoàn thiện hơn về mọi mặt./.
Trung úy, Bác sỹ Lê Hồng Anh- BVQY103/ HVQY
