Bộ môn-Khoa Vi sinh với bề dày lịch sử hơn 60 năm, gồm các cán bộ được đào tạo chuyên sâu, kỹ thuật viên giàu kinh nghiệm và trang thiết bị xét nghiệm hiện đại đã và đang thực hiện thành thạo tất cả các kỹ thuật xét nghiệm vi sinh theo qui định của bệnh viện tuyến Trung ương. Bộ môn-Khoa Vi sinh gồm các Labo xét nghiệm chính là Phòng Nuôi cấy vi khuẩn và kháng sinh đồ, Phòng xét nghiệm huyết thanh học và HIV, Phòng xét nghiệm Sinh học phân tử, Phòng xét nghiệm Lao.
Bộ môn-Khoa Vi sinh đến nay đã đạt được những chuẩn mực ở tầm quốc gia và quốc tế làm nên giá trị và thương hiệu của Bộ môn-Khoa cũng như của Bệnh viện QY 103 và HVQY như: Phòng xét nghiệm (PXN) an toàn sinh học cấp II, PXN đạt tiêu chuẩn ISO 15189, PXN đủ điều kiện khẳng định các trường hợp HIV dương tính, PXN khẳng định SARS-CoV-2 dương tính.
Bộ môn-Khoa Vi sinh là đơn vị duy nhất trong quân đội có mã số đào tạo từ đại học, chuyên khoa đến Tiến sĩ về Vi sinh y học, đã đào tạo ra nhiều cán bộ có trình độ cao cho ngành y nói chung và quân y nói riêng, là địa chỉ tin cậy cho các học viên cả quân và dân y về Vi sinh y học.
Các xét nghiệm đang được triển khai tại Bộ môn-Khoa Vi sinh như sau:
- I. XÉT NGHIỆM NUÔI CẤY VI KHUẨN VÀ KHÁNG SINH ĐỒ
- 1. Xét nghiệm soi tươi, nhuộm soi
Đây là kỹ thuật xét nghiệm phổ biến, thời gian cho kết quả xét nghiệm ngắn, bệnh phẩm để thực hiện xét nghiệm đa dạng bao gồm: phân, nước tiểu, đờm, dịch rửa phế quản, dịch họng, dịch niệu đạo, dịch âm đạo…xét nghiệm soi tươi, nhuộm soi đánh giá tình trạng bạch cầu (một trong những yếu tố phán ánh tình trạng viêm), hình thể và tính chất bắt màu của vi khuẩn có trong bệnh phẩm. Xét nghiệm này có giá trị định hướng chẩn đoán vi khuẩn. Tuy nhiên, trong một số trường hợp cụ thể như chẩn đoán lậu, loạn khuẩn ruột ở trẻ nhỏ, rối loạn vi khuẩn chí ở trong dịch âm đạo của phụ nữ xét nghiệm soi tươi, nhuộm soi cho giá trị chẩn đoán cao.
- 2. Xét nghiệm nuôi cấy vi khuẩn và kháng sinh đồ
Xét nghiệm nuôi cấy được coi là “Tiêu chuẩn vàng” trong chẩn đoán vi khuẩn gây bệnh bởi đây là xét nghiệm phát hiện “vi khuẩn sống” có trong các bệnh phẩm như dịch cơ thể (dịch khớp, dịch não tủy, máu…) hoặc từ tổ chức cơ thể. Sử dụng các môi trường nuôi vi khuẩn chuyên dụng được kiểm soát chất lượng chặt chẽ cùng với hệ thống máy xét nghiệm IVD (In Vitro Diagnostic) hiện đại như: máy cấy máu tự động, máy định danh vi khuẩn tự động các xét nghiệm nuôi cấy tại Bộ môn-Khoa Vi sinh đã được công nhận đạt tiêu chuẩn ISO 15189, cung cấp bằng chứng chính xác để chẩn đoán nhiễm khuẩn huyết (nhiễm khuẩn máu), nhiễm khuẩn tiết niệu, nhiễm khuẩn sinh dục, nhiễm khuẩn hô hấp…và các nhiễm khuẩn tại các cơ quan khác của người bệnh.
Xét nghiệm kháng sinh đồ định tính nhằm xác định loại kháng sinh nào có hiệu quả để điều trị các bệnh nhiễm khuẩn, kháng sinh nào đã bị vi khuẩn kháng lại. Xét nghiệm này giúp cho các bác sĩ lựa chọn đúng loại kháng sinh để điều trị cho các bệnh khuẩn.
Xét nghiệm kháng sinh đồ định lượng: xác định nồng độ ức chế tối thiểu (MIC) của kháng sinh với các loại vi khuẩn để tìm liều kháng sinh hiệu quả cho điều trị các bệnh nhiễm khuẩn.
Hiện nay Bộ môn-Khoa Vi sinh đang triển khai tất cả các kỹ thuật kháng sinh đồ theo khuyến cáo của Viện các tiêu chuẩn xét nghiệm và lâm sàng Hoa Kỳ (CLSI: Clinical and Laboratory Standards Institute) và Bộ Y tế để đáp ứng yêu cầu lựa chọn và tìm liều điều trị kháng sinh như: phương pháp kháng sinh đồ sử dụng khoanh giấy kháng sinh (Kirby-Bauer), Etest, vi pha loãng, máy tự động…
- II. XÉT NGHIỆM HUYẾT THANH HỌC VÀ HIV
-
- 1. Xét nghiệm khẳng định các trường hợp HIV dương tính
Phòng xét nghiệm Huyết thanh học và HIV tại Bộ môn-Khoa Vi sinh, Bệnh viện Quân y 103 là một trong số ít các phòng xét nghiệm được Bộ Y tế cấp phép thực hiện xét nghiệm khẳng định các trường hợp HIV dương tính.
Hiện nay Bộ môn-Khoa đang áp dụng rất nhiều kỹ thuật xét nghiệm hiện đại để chẩn đoán đoán HIV như test nhanh, ELISA (Enzyme-linked Immunosorbent assay), miễn dịch điện hoá phát quang, miễn dịch vi hạt hoá phát quang. Sử dụng hệ thống máy xét nghiệm hiện đại với các hóa chất xét nghiệm thế hệ mới nhất giúp cho các xét nghiệm chẩn đoán HIV trên mẫu máu bảo quản trong EDTA của Bộ môn-Khoa có khả năng phát hiện sớm virus sau khi nhiễm, thời gian trả kết quả nhanh, độ nhạy và độ đặc hiệu cao.
- 2. Xét nghiệm huyết thanh chẩn đoán Viêm gan virus B, viêm gan virus C, virus Epstein-Barr (EBV), virus Cytomegalo (CMV), virus Rota.
Tất cả các xét nghiệm marker huyết thanh phục vụ chẩn đoán và theo dõi điều trị viêm gan virus B (HBV: Hepatitis B virus) như HBsAg, anti-HBs, HbeAg, anti-Hbe, anti HBc-IgM, anti HBC total, HBcrAg, HbsAg định lượng và các marker chẩn đoán viêm gan virus C (HCV: Hepatitis C virus) đều đang được thực hiện trên hệ thống máy xét nghiệm IVD tự động, với các hóa chất có độ nhạy và độ đặc hiệu cao, đảm bảo cung cấp kết quả chính xác nhất cho người bệnh.
Xét nghiệm chẩn đoán EBV, CMV (là các xét nghiệm đặc biệt cần thiết đối với các người bệnh cần ghép tạng). Bệnh phẩm để chẩn đoán huyết thanh HBV, HCV, EBV, CMV là máu toàn phần chống đông bằng EDTA.
- 3. Xét nghiệm Procalcitonin
Xét nghiệm Procalcitonin (PCT) là một xét nghiệm định lượng Procalcitonin trong máu, được sử dụng để chẩn đoán và theo dõi tình trạng viêm do nhiễm khuẩn và tiên lượng nguy cơ nhiễm khuẩn máu, được thực hiện trên hệ thống máy miễn dịch điện hoá phát quang, miễn dịch vi hạt hoá phát quang.
- III. XÉT NGHIỆM SINH HỌC PHÂN TỬ
- 1. Xét nghiệm Real-time PCR đo tải lượng virus viêm gan B (HBV-DNA), viêm gan C (HCV-RNA), virus Cytomegalo (CMV), virus Epstein-Barr (EBV), HIV
Đây là các xét nghiệm sử dụng kỹ thuật Real-time PCR cho phép định lượng chính xác số lượng bản sao của virus có trong 1 (ml) bệnh phẩm. Các xét nghiệm đo tải lượng virus không những có giá trị chẩn đoán phát hiện (cho biết có tác nhân gây bệnh trong bệnh phẩm hay không) mà còn có giá trị chẩn đoán định lượng (cho biết số lượng tác nhân gây bệnh trong bệnh phẩm), điều này cho phép bác sĩ điều trị theo dõi tình trạng của người bệnh và hiệu quả của phác đồ đang sử dụng từ đó kịp thời điều chỉnh phác đồ và chiến lược dùng thuốc, nâng cao hiệu quả điều trị cho người bệnh.
Máu tĩnh mạch chống đông bằng EDTA được sử dụng trong xét nghiệm đo tải lượng HBV-DNA, HCV-RNA, CMV, EBV, HIV; với xét nghiệm đo tải lượng CMV các bệnh phẩm khác như dịch não tủy, nước ối, dịch rửa phế quản cũng được áp dụng; với xét nghiệm đo tải lượng EBV các bệnh phẩm khác như đờm, dịch não tủy, nước tiểu cũng được áp dụng.
- 2. Xét nghiệm Real-time PCR phát hiện Neisseria meningitidis, Mycobacterium tuberculosis, SARS-CoV-2
Xét nghiệm sử dụng kỹ thuật Real-time PCR để phát hiện Neisseria meningitidis, Mycobacterium tuberculosis, SARS-CoV-2 trong bệnh phẩm có độ nhạy, độ đặc hiệu cao. Các xét nghiệm này cho phép phát hiện sớm tác nhân gây bệnh, trong nhiều trường hợp Real-time PCR phát hiện tác nhân gây bệnh ngay cả khi chưa xuất hiện triệu chứng lâm sàng.
Neisseria meningitidis là vi khuẩn gây viêm màng não có khả năng tạo thành dịch, người mắc bệnh có tỉ lệ tử vong cao nếu không được chẩn đoán kịp thời. Xét nghiệm Real-time PCR phát hiện Neisseria meningitidis sử dụng bệnh phẩm dịch não tủy, cho kết quả sau khoảng 3-4 giờ.
Xét nghiệm Real-time PCR phát hiện Mycobacterium tuberculosis (vi khuẩn lao) sử dụng bệnh phẩm đờm, dịch khớp… và một số dịch cơ thể khác.
Xét nghiệm Real-time PCR phát hiện SARS-CoV-2, đây là virus gây bệnh Covid-19. Xét nghiệm sử dụng bệnh phẩm dịch tỵ hầu đựng trong môi trường bảo quản virus chuyên dụng.
- 3. Xét nghiệm chẩn đoán và định type Human papillomavirus
Nhiễm trùng với Human papillomavirus (HPV) là một trong những bệnh phổ biến lây truyền qua đường tình dục. HPV là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ung thư cổ tử cung ở phụ nữ trên toàn thế giới. Các nghiên cứu cho thấy chỉ một số type của HPV mới có nguy cơ cao dẫn tới ung thư, do đó việc phát hiện sớm và định type HPV có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong ngăn ngừa và điều trị ung thư cổ tử cung.
Xét nghiệm Real-time PCR chẩn đoán HPV trên mẫu dịch cổ tử cung có khả năng phát hiện và định type HPV, bao gồm 3 type có nguy cơ cao gây ung thư cổ tử cung như 16, 18, 45 và 11 type có nguy cơ thấp gây ung thư cổ tử cung như là 31, 33, 35, 39, 51, 52, 56, 58, 59, 66, 6.
Hệ thống máy xét nghiệm Real-time PCR và hóa chất sử dụng để thực hiện xét nghiệm đều có chứng chỉ IVD.
- IV. XÉT NGHIỆM LAO
- 1. Xét nghiệm Acid Fast Bacilli trực tiếp nhuộm Ziehl-Neelsen
Đây là xét nghiệm nhằm phát hiện vi khuẩn kháng cồn kháng acid thuộc chi Mycobacterium (trong đó có vi khuẩn phong và vi khuẩn lao). Xét nghiệm tiến hành trên nhiều loại bệnh phẩm khác nhau như đờm, dịch phế quản, dịch khớp…xét nghiệm cho kết quả nhanh, góp phần đánh giá sơ bộ số lượng vi khuẩn có trong bệnh phẩm, có vai trò quan trọng trong chẩn đoán lao.
- 2. Xét nghiệm Gene Xpert chẩn đoán lao
Gene Xpert là một hệ thống khép kín, tự động hoàn toàn dựa trên kỹ thuật PCR định lượng. Trong các hộp test được thiết kế chuyên biệt, chứa tất cả sinh phẩm cần thiết và khi đưa vào máy sẽ thực hiện tự động tất cả các bước tách chiết, nhân gen và xác định gen. Sau thời gian 2 giờ máy trả kết quả bao gồm: bệnh phẩm có vi khuẩn lao hay không và vi khuẩn này có kháng thuốc kháng sinh Rifampicin hay không. Xét nghiệm này đồng thời cho phép chẩn đoán lao và lựa chọn thuốc thích hợp để điều trị lao.
- IV. XÉT NGHIỆM KHÁC
Ngoài các xét nghiệm cơ bản ở trên, một số xét nghiệm khác tìm tác nhân gây bệnh như xét nghiệm virus Rota (virus gây tiêu chảy cấp), vi khuẩn Chlamydia (chủ yếu gây viêm tại cơ quan sinh dục), xét nghiệm chẩn đoán sốt xuất huyết Dengue, xét nghiệm Rubella (sốt phát ban nguy cơ tới thai nhi ở phụ nữ có thai) cũng được triển khai thường qui tại Bộ-môn Khoa Vi sinh. Bệnh phẩm để chẩn đoán virus Rota là phân. Bệnh phẩm để chẩn đoán vi khuẩn Chlamydia là dịch âm đạo, dịch cổ tử cung, dịch niệu đạo.
