Do ảnh hưởng của dịch Covid-19 nên tâm lý các gia đình thường ngại không muốn đưa trẻ đến bệnh viện, trong thời gian gần đây, quan sát thấy mặc dù tỷ lệ trẻ đến khám bệnh tại bệnh viện giảm nhiều, nhưng trẻ nhập viện thường ở tình trạng nặng. Lý do có thể là tại thời điểm này đang bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh Covid-19, nên khi trẻ bị bệnh, bố mẹ hoặc người nhà của trẻ thường trì hoãn, không muốn đưa trẻ đi khám bệnh tại các cơ sở y tế do lo ngại sự lây lan dịch bệnh và các quy định thủ tục phức tạp cần phải tuân thủ để phòng chống dịch bệnh tại đây, thay vào đó, họ thường tự đi mua thuốc hoặc sử dụng lại những đơn thuốc cũ để điều trị cho trẻ. Khi trẻ có những biểu hiện rất nặng gia đình mới đưa đến bệnh viện, làm giảm hiệu quả điều trị, cấp cứu khó khăn, bỏ qua thời gian điều trị thích hợp của bệnh, từ đó có thể để lại di chứng nặng nề cho trẻ. Có gia đình không nhận biết đúng dấu hiệu cấp cứu, đưa trẻ đến viện muộn dẫn đến tình trạng bệnh nặng và nguy hiểm đến tính mạng trẻ. Như vậy các gia đình nên biết được các dấu hiệu nào là cần thiết để đưa trẻ đến bệnh viện khám kịp thời.
1. Trẻ ≤ 2 tháng, gia đình chú ý phát hiện khi có một trong các dấu hiệu sau phải cho trẻ đi khám ngay tại các cơ sở y tế:
- Co giật
- Nôn nhiều (≥ 4 lần trong 1 giờ hay ≥ 6 lần trong 4 giờ)
- Bú kém đặc biệt là bỏ bú
- Cử động ít (chỉ cử động khi kích thích hoặc không cử động gì cả) hoặc li bì khó đánh thức hay quấy khóc nhiều
- Trẻ ngã hay bị chấn thương
- Nhịp thở ≥ 60 lần/phút trong 2 lần đếm nhịp thở (đếm khi trẻ không khóc)
- Cánh mũi phập phồng theo nhịp thở hoặc thở rên
- Thở có tiếng rít hoặc khò khè
- Tím tái
- Sốt ≥ 38oC (cặp nách) hoặc hạ thân nhiệt ≤ 36 oC
- Thóp phồng
- Chảy mủ tai
- Mắt trẻ bị viêm tấy hoặc chảy mủ
- Mụn mủ da nặng hay nhiều mụn mủ (≥ 10 mụn mủ)
- Rốn trẻ sưng tấy hoặc chảy mủ
- Bụng chướng to
- Vàng da xuất hiện sớm trong vòng 24 giờ sau sinh
- Vàng da lan nhanh đến bụng, đùi, chân trong những ngày đầu sau sinh
- Vàng da tăng nhanh
- Vàng da kèm phân bạc màu
- Trẻ không đi ngoài phân su, không đi tiểu trong 24 giờ sau sinh.
- Đi ngoài phân lỏng tóe nước > 3 lần/ngày
- Tiêu chảy kéo dài ≥ 14 ngày
- Tiêu chảy có máu trong phân
2. Trẻ > 2 tháng: Khi bố mẹ phát hiện có một trong những dấu hiệu sau cần phải cho trẻ đi khám ngay tại các cơ sở y tế:
- Trẻ bỏ bú hay không thể ăn uống được
- Nôn nhiều (≥ 4 lần trong 1 giờ hay ≥ 6 lần trong 4 giờ) hay nôn hết tất cả mọi thứ sau khi ăn, uống.
- Ngủ li bì khó đánh thức hay quấy khóc nhiều (khóc thét từng cơn), kích thich vật vã
- Co giật
- Khó thở (trẻ thở nhanh và mạnh hơn bình thường, cánh mũi phập phồng, đầu gật gù theo nhịp thở, rút lõm hõm ức hay rút lõm lồng ngực)
- Đau tức ngực
- Tím tái môi, đầu chi
- Thở rít khi nằm yên
- Sốt khó hạ (uống hạ sốt đúng liều mà sau 2 giờ vẫn ≥ 39oC) hay sốt > 5 ngày hoặc hạ nhiệt độ < 36oC
- Trẻ có sốt và có tiền sử co giật
- Trẻ có sốt kèm phát ban
- Trẻ có ban phỏng ở miệng, bàn tay, bàn chân
- Trẻ có các chấm xuất huyết hay các mảng xuất huyết trên da
- Trẻ có sốt kèm đau đầu và nôn
- Đau đầu mà uống giảm đau thông thường (paracetamol) không đỡ
- Cứng gáy hay thóp phồng
- Trẻ đau tai hay chảy mủ tai
- Trẻ nhìn mờ hay tai nghe kém
- Trẻ bị sưng đau bộ phận sinh dục
- Đau bụng cơn tăng dần hay đau bụng kèm nôn, sốt
- Trẻ bị tiêu chảy mà uống kém hoặc không uống được hay quấy nhiều
- Trẻ đi ngoài phân có máu
- Trẻ tiêu chảy kéo dài > 14 ngày
- Da xanh tái và mệt
- Trẻ bị chảy máu không cầm
- Trẻ có phù (mặt, tay, chân, bụng)
- Trẻ đi tiểu ra máu hay đi ngoài phân đen
- Trẻ đi tiểu buốt, tiểu rắt hay khóc khi đi tiểu
- Trẻ bị chấn thương hay ngã mạnh
- Trẻ bị yếu chi
- Trẻ bị sưng đau các khớp
Ngoài ra, gia đình phát hiện thấy bất cứ dấu hiệu bất thường nào khác thì đều nên đưa trẻ đến khám tại các cơ sở y tế để được phát hiện bệnh kịp thời. Trường hợp bệnh nặng, trẻ cần khám cấp cứu ngay để bác sĩ có biện pháp xử trí kịp thời. Trong trường hợp bệnh nhẹ trẻ có thể thăm khám với bác sĩ nhi ở phòng khám theo thứ tự để được kiểm tra đầy đủ xét nghiệm, chẩn đoán và đưa ra phương pháp điều trị. Khi đưa trẻ đến bệnh viện, người nhà nên tham khảo ý kiến của nhân viên y tế trước khi tự ý quyết định có phải cho trẻ khám cấp cứu hay không, điều này cũng giúp giảm tải gánh nặng cho khoa cấp cứu của bệnh viện.
Bs. Nguyễn Mạnh Cường
Ts. Lê Thị Thúy Hằng
Bộ môn – Khoa Nhi – Bệnh viện Quân y 103
