Hàng năm, Bộ môn-Khoa Truyền nhiễm, Bệnh viện Quân y 103 tiếp nhận nhiều trường hợp sốt, viêm mô mềm do chuột cắn. Tình hình tương tự trong năm 2024, khi Bộ môn-Khoa Truyền nhiễm tiếp tục ghi nhận những trường hợp chuột cắn với biểu hiện bệnh lý khác nhau.
* Trường hợp 01: Nguyễn Xuân H Nam 61 tuổi
Địa chỉ: Minh Đức - Ứng Hòa - Hà Nội
Bệnh nhân khởi phát sốt cao, đau đầu, đau mỏi cơ. Nhập viện ngày 05/01/2024 (ngày thứ 5 của bệnh).
Bệnh nhân được chẩn đoán: Sốt do chuột cắn.
Được điều trị bằng kháng sinh ceftriaxon 3g/ngày, bù dịch điện giải, hạ sốt, chăm sóc tổn thương tại chỗ.
Quá trình điều trị bệnh nhân có đáp ứng với điều trị, giảm sốt dần rồi hết sốt, ra viện sau 1 tuần điều trị.
* Trường hợp 02: Nguyễn Đăng T Nam 33 tuổi
Địa chỉ: Cộng Hòa - Quốc Oai - Hà Nội
Vào viện ngày 03/5/2023 (ngày thứ 7 của bệnh) do sốt cao, viêm tấy mô mềm ngón tay. Được chẩn đoán: Sốt do chuột cắn.
Sau 1 tuần điều trị kháng sinh, bệnh nhân ổn định và xuất viện.
* Một số hình ảnh tổn thương của các bệnh nhân:
Đây là những trường hợp điển hình về dịch tễ, triệu chứng. Rất may, người bệnh đến viện kịp thời nên điều trị hiệu quả và không để lại di chứng.
Bệnh sốt do chuột cắn là 1 bệnh hiếm gặp, mặc dù phần lớn được điều trị kịp thời sẽ ít có biến chứng, khỏi hoàn toàn. Tuy nhiên, do nhận thức về bệnh còn ít, nếu không điều trị có thể để lại biến chứng nặng nề với tỉ lệ tử vong 10%. Một số thông tin cơ bản về bệnh người dân cần nắm được:
- 1. Nguyên nhân:
- Do nhiễm một trong số các vi khuẩn: Streptobacillus moniliformis, Streptobacillus notomytis hoặc Spirillum minus.
Ở châu Á, bệnh còn được gọi là SODOKU (SO: chuột; và DOKU: chất độc) và nguyên nhân chủ yếu là do S.minus. S. notomytis.
- Nhiễm các vi khuẩn này có thể do vết cắn hoặc vết xước của chuột bị nhiễm bệnh hoặc bị nhiễm khuẩn, hoặc do xử lý chuột ở nhà hoặc nơi làm việc (ví dụ: phòng thí nghiệm hoặc cửa hàng thú cưng).
Với S. moniliformis cũng có thể xảy ra sau khi ăn phải thức ăn hoặc nước bị nhiễm phân chuột bị bệnh.
- 2. Triệu chứng: Phụ thuộc vào sinh vật gây bệnh
2.1. Với S. moniliformis hoặc S. notomytis
- Triệu chứng bắt đầu đột ngột với sốt, đau cơ, đau khớp di chuyển, nôn, viêm họng và đau đầu.
- Ủ bệnh thường < 7 ngày sau khi tiếp xúc. Vào thời điểm các triệu chứng phát triển do vết cắn hoặc vết xước, vết thương thường đã lành và không có hạch.
2.2. Với S. minus
- Ủ bệnh dài hơn (1 - 3 tuần).
- Ngoài ra, vết thương ban đầu có thể xuất hiện trở lại khi bắt đầu bệnh toàn thân hoặc tồn tại phù nề và loét kèm theo có hạch.
- Triệu chứng chính: sốt, ớn lạnh, đau đầu và khó chịu tại chỗ
- 3. Biến chứng
- Viêm nội tâm mạc là biến chứng hay gặp nhất, tỷ lệ tử vong liên quan đến viêm nội tâm mạc do S. moniliformis có thể lên tới 53%.
- Nhiễm khuẩn huyết, viêm màng não, viêm cơ tim, viêm phổi, áp xe khu trú cơ quan và có thể suy đa tạng.
- 4. Điều trị
4.1. Chăm sóc vết thương tại chỗ
- Làm sạch mọi vết trầy xước và sát trùng.
- Cần đánh giá nhu cầu tiêm phòng uốn ván và bệnh dại.
4.2. Điều trị nguyên nhân
- Thông thường nên tiêm tĩnh mạch Penicillin G với liều 200.000UI mỗi 4 giờ hoặc Ceftriaxone 1g tiêm tĩnh mạch hàng ngày.
- Khi bệnh nhân cải thiện lâm sàng, thuốc tiêm tĩnh mạch có thể được chuyển sang penicillin V 500mg bốn lần một ngày hoặc ampicillin 500 mg bốn lần một ngày hoặc amoxicillin 500 mg ba lần một ngày. Tổng thời gian dùng kháng sinh là 2 tuần.
- Ở bệnh nhân dị ứng penicillin, có thể thay thế doxycycline 100 mg hai lần một ngày.
Nếu bệnh không được điều trị, tỷ lệ tử vong khoảng 10%.
- 5. Dự phòng
5.1. Dự phòng chung: Các biện pháp phòng ngừa chuột cắn, ô nhiễm.
- Không sử dụng nguồn nước và nguồn thực phẩm có khả năng bị ô nhiễm do sự có mặt của chuột.
- Nhân viên phòng thí nghiệm, tại các cửa hàng, trang trại nuôi chuột cần sử dụng găng tay khi tiếp xúc với động vật, vệ sinh xử lý chất thải của chuột đúng quy cách.
- Người dân ở nông thôn nên cẩn thận với các hang hốc, các bụi rậm có thể là hang của chuột, cần cẩn thận, đi ủng để hạn chế chuột cắn.
5.2. Dự phòng đặc hiệu
Với những người thường xuyên phải làm việc, tiếp xúc với chuột sau khi bị phơi nhiễm và có nguy cơ nhiễm mầm bệnh có thể lựa chọn kháng sinh nhóm penicillin và uống trong vòng 3 ngày.
Tuy nhiên, hiệu quả của liệu pháp kháng sinh dự phòng vẫn còn chưa thực sự được kiểm chứng và đảm bảo chắc chắn về hiệu quả.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
- 1. Centers for Disease Control and Prevention, “National Center for Emerging and Zoonotic Infectious Diseases”.
- 2. Elliott SP (2007), “Rat bite fever and Streptobacillus moniliformis”, Clin Microbiol Rev, 20:13.
- 3. Centers for Disease Control and Prevention (CDC) (2003), “Fatal rat bite fever Flirida and Washington”, MMWR 53:1198.
- 4. Mccromack RC, Kaye D, Hook EW (1967), “endocarditis due to streptobacillus moniliformis”, JAMA 200:77.
TS. BS. Trịnh Công Điển, BSNT. Hoàng Thị Vân Anh
Bộ môn-Khoa Truyền nhiễm
