Căn bệnh phổ biến nhưng bị lãng quên
Một trong những vấn đề đáng lưu tâm nhất đối với sức khỏe của mọi người không chỉ ở Việt Nam mà còn trên toàn thế giới, đặc biệt là người lớn tuổi, đó chính là bệnh tăng huyết áp, còn gọi là cao huyết áp.
Hiện nay, tăng huyết áp đang có dấu hiệu trẻ hóa, xuất phát từ thói quen ít vấn động và sinh hoạt không điều độ.
Được mệnh danh là “kẻ giết người thầm lặng”, số người mắc bệnh không ngừng gia tăng trong những năm qua – từ gần 600 triệu người năm 1975 lên hơn 1,1 tỷ người vào năm 2015, chiếm khoảng 15% dân số thế giới thời điểm đó. Nghĩa là, cứ 10 người thì có gần 2 người bị tăng huyết áp – con số biết nói đã nói lên tất cả!
Nếu như trước đây, căn bệnh này chủ yếu xuất hiện ở người cao tuổi thì hiện nay, dưới tác động của lối sống hiện đại, tăng huyết áp đang dần trẻ hóa, đe dọa cả những người ở độ tuổi trung niên và thanh niên.
Điều đó cho thấy mức độ ảnh hưởng đáng sợ của căn bệnh không lây nhưng nguy hiểm hàng đầu này.
Tăng huyết áp là gì?
Tăng huyết áp – hay dân gian vẫn gọi là "cao huyết áp", xảy ra khi áp lực máu tác động lên thành mạch máu quá cao và kéo dài. Người bệnh có thể vẫn cảm thấy “bình thường”, không có bất kỳ triệu chứng rõ ràng nào. Tuy nhiên, đúng như tên gọi “kẻ giết người thầm lặng”, nó vẫn có thể âm thầm phá hủy hệ mạch máu và các cơ quan sống còn như não, tim, thận, mắt…
Vì thế, phát hiện sớm bệnh là cực kỳ quan trọng. Chỉ với một máy đo huyết áp và thao tác đúng cách, ta hoàn toàn có thể nhận diện tình trạng bất thường của mình trước khi quá muộn.
Các chỉ số huyết áp là gì?
Khi nhắc đến huyết áp, cần hiểu rõ hai chỉ số quan trọng:
- Huyết áp tâm thu: là áp lực khi tim co bóp để tống máu đi nuôi cơ thể.
- Huyết áp tâm trương: là áp lực khi tim thư giãn, nhận máu đổ về.
Ví dụ như chú Hòa – 56 tuổi, một cán bộ về hưu sống tại Hà Đông, Hà Nội. Trong một lần đi khám sức khỏe định kỳ tại Bệnh viện Quân y 103, chú được điều dưỡng đo huyết áp. Màn hình hiện rõ: 160/90 mmHg.
Với kết quả trên, 160 mmHg là huyết áp tâm thu, 90 mmHg là huyết áp tâm trương – chỉ số cao hơn mức bình thường. Chú Hòa không có biểu hiện gì đặc biệt, vẫn đi lại khỏe mạnh. Nhưng liệu điều đó có nghĩa là chú hoàn toàn bình thường?
Huyết áp của chú Hòa có đáng lo?
Câu hỏi tưởng chừng đơn giản nhưng thực chất rất quan trọng. Hơn 90% các trường hợp tăng huyết áp là vô căn – chưa rõ nguyên nhân, còn gọi là tăng huyết áp nguyên phát. Những yếu tố nguy cơ bao gồm: tiền sử gia đình, tuổi cao, ăn mặn, ít vận động, béo phì, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu...
10% còn lại là tăng huyết áp thứ phát, do ảnh hưởng từ các bệnh lý nền như thận, tuyến giáp, nội tiết, hoặc tác dụng phụ của thuốc, nghiện rượu, ma túy…
Tôi vẫn khỏe mạnh, sao lại nói là bệnh?
Chú Hòa – như nhiều người khác – ngạc nhiên khi nghe bác sĩ kết luận “tăng huyết áp”. Nhưng bác sĩ giải thích:
“Tăng huyết áp có thể không gây triệu chứng trong nhiều năm, nhưng thực chất đang âm thầm làm tổn thương mạch máu và các cơ quan quan trọng như tim, não, thận…”
Khi có triệu chứng, người bệnh có thể cảm thấy:
- Đau đầu, chóng mặt
- Nóng bừng mặt, mỏi gáy
- Tim đập nhanh, hồi hộp
- Ù tai, mờ mắt
Và đến lúc đó, rất có thể biến chứng nguy hiểm đã xảy ra: nhồi máu cơ tim, đột quỵ, suy thận, mù lòa…
Bước tiếp theo – Tư vấn, tầm soát và theo dõi sát
Tại phòng khám Nội tim mạch Bệnh viện Quân y 103, chú Hòa được khám lâm sàng kỹ càng, đo lại huyết áp nhiều lần đúng quy cách. Sau đó, bác sĩ chỉ định các cận lâm sàng để đánh giá tình trạng tim mạch:
- Điện tim, siêu âm tim
- Xét nghiệm máu, mỡ máu, đường huyết, chức năng thận
- Siêu âm ổ bụng
- Đeo Holter huyết áp 24 giờ nếu cần theo dõi chuyên sâu
Bác sĩ cũng giải thích chi tiết về lối sống lành mạnh: ăn nhạt, tăng vận động, giảm cân, kiểm soát stress, không hút thuốc – hạn chế rượu bia, và hướng dẫn chú Hòa tự đo huyết áp hàng ngày tại nhà.
Lời kết
Tăng huyết áp không phải là bản án tử, nhưng nó cần được phát hiện sớm và kiểm soát đúng cách.
“Hãy bắt đầu từ việc đo huyết áp định kỳ, thăm khám khi có bất thường, và thực hiện lối sống khoa học – đó là cách đơn giản nhất để giữ vững trái tim khỏe mạnh và phòng ngừa những biến chứng đáng tiếc có thể xảy ra.”
