Đêm 07/4/2023, Khoa Hồi sức Nội (A27) Bệnh viện Quân y 103 tiếp nhận người bệnh nữ (Đ.T.P.N) 40 tuổi, trong tình trạng lâm sàng nguy kịch.
Tiền sử người bệnh đau khớp tay, chân và đau lưng nhiều, khoảng 1 tháng nay uống thuốc nam kèm theo thuốc giảm cân
Hai ngày trước vào viện xuất hiện mệt mỏi nhiều, ăn uống kém, đau mạn sườn phải âm ỉ liên tục, có lúc đau quặn thành cơn. Sáng 07/04/2023, người bệnh diễn biến nặng, tự điều trị tại nhà nhưng đến chiều không đỡ, 21 giờ cùng ngày vào Bệnh viện huyện cấp cứu, phát hiện suy chức năng gan, thận, tụt huyết áp, chuyển khoa Hồi sức nội viện 103 lúc 0h30 phút ngày 08/04 trong tình trạng: Sốc nặng: vật vã kích thích, da niêm mạc vàng, xuất huyết dưới da dạng mảng và nốt vùng ngọn chi, ngón cái bàn tay (P) có vết thương 1cm đã liền mép nhưng còn sưng màu xanh tím, dấu hiệu sinh tồn thì thở nhanh nông 30 lần/phút, không có nước tiểu, mạch nhanh nhỏ 120 lần/phút, nhịp tim không đều, Huyết áp tụt 75/35 mmHg mặc dù đang được dùng thuốc co mạch từ tuyến dưới.
Xét nghiệm phát hiện:
- Tình trạng toan chuyển hóa cấp tính mức độ nặng (pH 7.19, pCO2 24 mmHg, pO2 152 mmHg, BE -17.4, HCO3- 11.4, Lactate 5.3).
- Suy chức năng đa tạng:
+ Suy gan nặng, men gan tăng cao (Bilirubin toàn phần 108.2 umol/l. Trực tiếp 71.08 umol/l, GOT/GPT 4865/2551, NH3 93.1 umol/l).
+ Suy thận cấp tính nặng (Ure 13.73 mmol/l, Cre 402.15 umol/l).
+ Rối loạn đông máu, cầm máu nặng (PT 25.6s, PT % = 33%, INR 2.35, APTT 50.2s, TC 41 G/l).
+ Suy tuần hoàn: Men tim tăng cao (Troponin I 562 U/L, prBNP 13921 U/L, CKMB 71 U/L)
+ Tổn thương tụy: men tụy tăng cao (amylase 114 U/L)
- Các chỉ dấu nhiễm khuẩn tăng rõ (PCT 25.6. BC 7.8 G/l, N% = 91.8%)
Các BS trong khoa thống nhất: đây là trường hợp diễn biến rất nặng, sốc nhiễm khuẩn, suy chức năng đa tạng, nguyên nhân có thể hướng tới do ngộ độc thuốc (do người bệnh có dùng thuốc nam trước đó) hoặc do nhiễm khuẩn (do người bệnh có yếu tố dịch tễ: làm nghề giết mổ, bán thịt lợn), nguy cơ tử vong rất cao nếu không được cấp cứu điều trị kịp thời. Ngay lập tức người bệnh được hồi sức hô hấp, tuần hoàn, lọc máu liên tục và thực hiện gói 01 giờ trong cấp cứu điều trị người bệnh sốc nhiễm khuẩn theo khuyến cáo của hội Hồi sức cấp cứu, chống độc (thông khí nhân tạo, vận mạch nâng huyết áp trung bình mục tiêu, cấy máu, cấy đờm, cấy nước tiểu, bù dịch điện giải cân bằng kiềm toan, kháng sinh theo kinh nghiệm (Meropenem 6g, Levofloxacin 750mg) Corticoid (80mg/ngày).
Trong quá trình cấp cứu điều trị và tầm soát căn nguyên, các BS nhận thấy người bệnh có biểu hiện: viêm do nhiễm khuẩn kèm theo có ban xuất huyết dưới da tay chân, vàng da, tan máu rõ, đã định hướng căn nguyên là nhiễm liên cầu tan máu và bổ xung thêm kháng sinh Linezolid. Kết quả cấy máu lúc nhập viện (trả kết quả 3 ngày sau đó): Dương tính với liên cầu lợn (Streptococcus Suis), kháng sinh đồ nhạy cảm với kháng sinh đang sử dung.
Dưới sự chỉ đạo của BGĐ Bệnh viện cùng sự nỗ lực trong điều trị cũng như chăm sóc tích cực của tập thể BS và điều dưỡng khoa Hồi sức nội (A27): BN được điều trị 7 lần lọc máu liên tục, cùng với phác đồ kháng sinh mạnh, phổ rộng, cân bằng nội môi, truyền các chế phẩm máu, hỗ trợ chức năng các tạng chăm sóc lí liệu hô hấp, dinh dưỡng tích cực, vận động trị liệu, người bệnh dần dần qua cơn nguy kịch, biểu hiện lâm sàng cải thiện tốt, chức năng các tạng về ngưỡng bình thường. Người bệnh tiến triển tốt và ra viện sau 28 ngày điều trị.
Đặc điểm bệnh lý nhiễm liên cầu lợn:
- Streptococcus Suis (S. suis) được phát hiện ở nhiều nơi trên thế giới đặc biệt là những vùng có chăn nuôi lợn. Tỷ lệ mang S. suis không triệu chứng từ 60-100%, người bị suy giảm miễn dịch và lợn bị suy giảm miễn dịch có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.
- Hiện có 2 type liên cầu lợn: type I hay gây dịch lẻ tẻ ở lợn dưới 8 tuần tuổi.
Type II gây bệnh ở nhiều lứa tuổi khác nhau của lợn nhưng thường ở lợn thịt, đây là type thường gây bệnh cho người.
- Thế giới đã ghi nhận hàng trăm ca nhiễm với tỷ lệ tử vong cao 17,5%. Ở Việt Nam, ca nhiễm đầu tiên vào năm 2003, sau đó được phát hiện ở nhiều nơi và ở tất cả các vùng miền trên toàn quốc.
- Mầm bệnh: S. suis là vi khuẩn gram dương, hình cầu hay hình oval. Ở động vật, vi khuẩn thường cư trú ở đường hô hấp và hạch hạnh nhân. Tuy nhiên, chúng có thể có ở đường tiêu hóa và sinh dục của lợn. S. suis có thể tồn tại lâu trong phân, nước, rác. Vi khuẩn bị tiêu diệt hoàn toàn khi thực phẩm được nấu chín kỹ, chúng cũng dễ bị tiêu diệt bởi các chất sát khuẩn và tẩy rửa.
- Phương thức lây truyền: S. suis có thể lây truyền qua người tiếp xúc với lợn bệnh hay lợn mang vi khuẩn qua các tổn thương, trầy xước trên da đồng thời qua người giết mổ, chế biến và ăn thịt lợn bệnh hay lợn mang vi khuẩn chưa được nấu chín thịt luộc tái, lòng lợn và nội tạng trần, tiết canh, nem chạo, nem chua… Bệnh liên cầu lợn do Streptococcus suis gây ra, vi khuẩn này có thể lây truyền từ động vật sang người, chưa có bằng chứng lây từ người sang người.
Hiện nay trong dân cư nhiều nơi vẫn có thói quen cũng như phong tục tập quán ăn tiết canh và những món ăn tái sống chưa được chế biến chín, điều này tiềm ẩn rất nhiều rủi ro nhiễm liên cầu lợn. Nếu không được phát hiện kịp thời nguy cơ tử vong với nhóm bệnh này là rất cao, do đó, công tác tuyên truyền cần được đẩy mạnh để kịp thời phòng chống bệnh do liên cầu lợn gây ra.
Tài liệu tham khảo
- 1. Bộ Y tế, 2018, “Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị bệnh do liên cầu lợn (Streptococcus suis) ở người”, 3065/QĐ-BYT.
- 2. Obradovic, Milan R., et al. "Review of the speculative role of co-infections in Streptococcus suis-associated diseases in pigs." Veterinary research 52.1 (2021): 1-22.
- 3. Jin Yoo-jin, Han Hyo-jin và Lee Heung-beom,"A case of fatal Streptococcus suis infection presented as purpura fulminans and septic shock." Kỷ yếu học tập mùa thu của Hiệp hội Nội khoa Hàn Quốc (2022): 292-292.
- 4. OuYang, Xuan, et al. "TRIM32 drives pathogenesis in streptococcal toxic shock-like syndrome and Streptococcus suis meningitis by regulating innate immune responses." Infection and Immunity 88.4 (2020): e00957-19.
Ths.BS Lê Tiến Dũng Khoa Hồi sức Nội (A27)
Đào Kim Sơn – Phòng KHTH
