Khoảng 4h ngày 7 tháng 10 năm 2021, Khoa Hồi sức ngoại (B11), Bệnh viện Quân y 103 tiếp nhận Bệnh nhân Nguyễn Trung H (nam giới) quê ở Quốc Oai, TP. Hà Nội, nhập viện trong tình trạng đa chấn thương, hôn mê sâu: Chấn thương sọ não, chấn thương ngực kín, gãy kín 1/3 dưới xương đùi 2 bên. Bệnh nhân đã được cấp cứu điều trị kịp thời, phối hợp các chuyên khoa, nhất là việc ứng dụng kỹ thuật dẫn lưu dịch não tuỷ vùng thắt lưng điều trị rò dịch não tuỷ qua mũi, bệnh nhân đã có sự bình phục tốt.
Theo người nhà kể lại khoảng 22h30 ngày 6/10/2021 bệnh nhân bị tai nạn giao thông, sau tai nạn bất tỉnh được đưa vào cấp cứu tại Bệnh viện Quân y 103. Bệnh nhân được chuyển khoa hồi sức ngoại ở giờ thứ 5 sau tai nạn trong tình trạng ý thức hôn mê sâu (điểm Glasgow 5đ), sốc mất máu, có dịch não tuỷ cùng tổ chức não dập nát chảy qua mũi. Sau khi tiếp nhận Bệnh nhân, kíp trực đã nhanh chóng khám, đánh giá tổn thương, trên kết quả chụp cắt lớp vi tính sọ não, lồng ngực, Xquang xương đùi có hình ảnh: dập não xuất huyết, xuất huyết dưới nhện vùng trán thái dương trái; gãy xương sàng, xương bướm; vỡ xương trán, xương đá 2 bên; gãy kín 1/3 dưới xương đùi 2 bên, chấn thương ngực kín dập phổi phải. Theo Thạc sĩ, Bác sĩ Phạm Văn Công - bác sĩ trực tiếp nhận và cấp cứu đây là trường hợp đa chấn thương rất nặng, mất máu nhiều, đe doạ nghiêm trọng tính mạng. Bệnh nhân nhanh chóng được hồi sức kiểm soát tổn thương, thông khí nhân tạo xâm nhập, truyền máu tối khẩn cấp. Hội chẩn các chuyên khoa như Khoa phẫu thuật thần kinh, Khoa tai mũi họng, Khoa chấn thương, Khoa Huyết học để lựa chọn chiến thuật điều trị thích hợp.
Trong quá trình điều trị, dịch não tuỷ và tổ chức não dập nát chảy ra mũi nhiều, nguy cơ viêm não, màng não cao và không có phương án ngoại khoa thích hợp để giải quyết. Bên cạnh các phương pháp điều trị tích cực như chống phù não, chống đau, an thần, kháng sinh phổ rộng, dinh dưỡng đường tĩnh mạch, bệnh nhân còn được điều trị bảo tồn bằng đặt dẫn lưu giảm áp dịch não tuỷ vùng thắt lưng. Kỹ thuật này sử dụng bộ dụng cụ chuyên dụng INTEGRA Hermetic Plus có van một chiều. Thực hiện kỹ thuật ở tư thế bệnh nhân nằm nghiêng phải, lưng cong ra phía sau “tư thế cong lưng tôm”. Xác định vị trí chọc kim ở khe liên đốt L4-L5, đường giữa. Sau khi sát trùng vị trí chọc kim, trải toan lỗ vô khuẩn, người thực hiện kỹ thuật mặc áo, đi găng vô khuẩn. Chọc kim qua màng cứng, rút nòng kim thấy dịch não tuỷ có áp lực lớn chảy ra, luồn catheter vào khoang dưới nhện. Dây dẫn lưu được khâu cố định và dán ngoài da dọc cột sống thắt lưng lên đến nền cổ. Lắp đặt hệ thống dẫn lưu dịch não tuỷ. Xác lập mức Zero ngang ống tai ngoài, điều chỉnh lượng dịch não tuỷ dẫn lưu ra mỗi ngày từ 80-100ml. Sau ngày thứ nhất, dịch não tuỷ chảy qua mũi giảm dần, đến ngày thứ 3 thì hết. Ý thức bệnh nhân bình phục dần, cai máy thở, tự thở oxy qua lỗ mở khí quản. Bệnh nhân có thể giao tiếp và khẳng định không còn dịch não tuỷ chảy xuống khoang mũi và khoang miệng. Sau 7 ngày, bệnh nhân được rút catheter dẫn lưu dịch não tuỷ vùng thắt lưng.
Theo PGS, TS Nguyễn Trung Kiên, Phó giám đốc Trung tâm Hồi sức cấp cứu chống độc, Trưởng Khoa Hồi sức Ngoại đây là kỹ thuật lần đầu tiên được áp dụng tại Bệnh viện 103 điều trị cho bệnh nhân đa chấn thương có rò dịch não tuỷ qua nền sọ ra khoang mũi. Sau 28 ngày điều trị tại Khoa Hồi sức ngoại, bệnh nhân bình phục tốt dần lên, ý thức tiến triển tốt, tuần hoàn và hô hấp ổn định. Bệnh nhân đã được chuyển đến khoa Chấn thương chung và vi phẫu để điều trị tiếp gãy xương đùi hai bên.
Nhờ sự phối hợp liên khoa tốt, hồi sức tích cực kiểm soát tổn thương và giảm áp dịch não tuỷ nên bệnh nhân đã có sự bình phục nhanh. Dù còn đang được tiếp tục điều trị gãy xương đùi hai bên, cần thêm thời gian để bình phục nhưng đã qua giai đoạn nguy kịch về chấn thương sọ não. Đây là kinh nghiệm quý trong điều trị bảo tồn các ca chấn thương sọ não nặng có vỡ xương nền sọ, rò dịch não tuỷ ra mũi.
Phạm Văn Công – Khoa HS Ngoại
Đào Kim Sơn – Phòng KHTH
