Đau vai là một biểu hiện hay gặp ở người cao tuổi và vận động viên. Trong đó, bệnh nhân đau vai do bệnh lý chóp xoay là nhóm bệnh nhân hay gặp nhất.
Chóp xoay là thuật ngữ y học để chỉ bốn gân gồm gân cơ dưới vai, trên gai, dưới gai và tròn bé có tác dụng giúp khớp vai hoạt động và giữ vững ổn định khớp vai. Chóp xoay dễ bị tổn thương do biên độ hoạt động của vai lớn.
Các yếu tố nguy cơ thường gặp của bệnh lý chóp xoay là giơ tay quá đầu lặp đi lặp lại như bơi lội, bóng chuyền, bóng rổ, nâng tạ…; hoặc các bất thường về cấu trúc của vai dẫn đến kẹt khớp vai; và tuổi cao.
Biểu hiện thường gặp là đau hoặc hạn chế các động tác đưa tay quá đầu có thể gặp như khi chải tóc hoặc mặc áo chui đầu. Đau thường ở phía cơ đen ta, xảy ra về đêm và khi nằm nghiêng về bên đau.
Bệnh lý chóp xoay có thể dẫn đến teo cơ vùng vai, hạn chế vận động khớp vai các động tác.
Để chẩn đoán, việc thăm khám lâm sàng với các triệu chứng và nghiệm pháp gợi ý cùng với tiến triển bệnh từ từ, đau về đêm sẽ giúp chẩn đoán trong hầu hết các trường hợp.
Ngoài khám lâm sàng, các bác sĩ sẽ tiến hành siêu âm vai để chẩn đoán. Siêu âm vai là một tiêu chuẩn vàng trong bước đầu chẩn đoán bệnh lý chóp xoay. Siêu âm giúp đánh giá vai ở tư thế động và tư thế tĩnh và có vai trò quan trọng đánh giá viêm gân thoái hóa hoặc vôi hóa, rách gân, kẹt khớp. Bên cạnh siêu âm vai, chụp cộng hưởng từ vai có vai trò quan trọng trong chẩn đoán chính xác rách gân.
Điều trị đau vai do bệnh lý chóp xoay thường khởi đầu bằng điều trị các thuốc chống viêm không steroids kết hợp với các bài tập vận động phù hợp. Nếu các triệu chứng lâm sàng cải thiện kém, có thể tiến hành tiêm corticoids tại chỗ. Thủ thuật này phải được tiến hành tại phòng thủ thuật đảm bảo vô khuẩn và bởi các bác sĩ có chứng chỉ hành nghề tiêm khớp.
Gần đây, các biện pháp điều trị giảm đau không được đề cập trong khuyến cáo điều trị như các bài tập vảy tay kéo dài, các thuốc giảm đau không rõ nguồn gốc hoặc tiêm các thuốc không đúng chỉ định vào vai, gân cơ có thể dẫn đến những tai biến khó lường như đứt gân chóp xoay, thay đổi hình thể hay hội chứng Cushing, nhiễm khuẩn khớp vai hoặc viêm da tổ chức dưới da, thậm chí là nhiễm khuẩn huyết.
Tại khoa Khớp, Bệnh viện Quân y 103 đã tiến hành điều trị cho nhiều trường hợp bệnh lý chóp xoay gây đau vai có hiệu quả cao. Bệnh nhân khi đến điều trị tại Bệnh viện sẽ được thăm khám lâm sàng kĩ lưỡng, chẩn đoán loại trừ các trường hợp bệnh lý đau vùng vai khác như u đỉnh phổi, bệnh lý cột sống cổ,… Bệnh nhân được đánh giá cẩn thận bằng các biện pháp can thiệp sâu như siêu âm vai, chụp cộng hưởng từ khớp vai (nếu cần thiết). Các biện pháp điều trị đau do bệnh lý chóp xoay hiệu quả có quy trình khoa học và đảm bảo (như điều trị thuốc chống viêm không steroids, tiêm túi hoạt dịch dưới cơ đen ta dưới mỏm cùng vai, tiêm nong khớp vai trong trường hợp viêm dính khớp vai, tiêm huyết tương giàu tiểu cầu) được kết hợp với các bài tập vai phù hợp. Các biện pháp trên không những giúp điều trị giảm đau mà còn phòng ngừa tái phát cũng như biến chứng rách gân hoặc viêm dính khớp.
Tài liệu tham khảo
1) Robert Z Tashijian (2012). Epidemiology, Natural History, and Indications for Treatment of Rotator Cuff Tears. Clinics in Sports Medicine. 31(4): 589-604
2) Steven M Simons, David Kruse. Rotator cuff tendinopathy. Karl B Fields, Jonathan Grayzel, Eds. Uptodate (2021). Waltham, MA: Uptodate Inc.
TS Nguyễn Tiến Sơn – Khoa Khớp
